پيشوايان هدايت - حكيم، سيد منذر؛ مترجم عباس جلالي - الصفحة ٣٣٠ - ٢ ميراث كلامى

انفعال قرار گيرند تقديرشان رقم مى‌خورد، و چون معلومات فوق، اين مرحله را پشت سر نهاده به مرحله تنفيذ و امضاى حكم قطعى الهى بر پيدايش خارجى رسيدند تبديل به موجودات داراى جسمى مى‌شوند كه ما مى‌توانيم آن‌ها را با حواس خود درك و احساس نماييم موجوداتى كه داراى رنگ، بو، وزن و اندازه‌اند موجوداتى چون انسان، جن، پرندگان، درندگان و ... كه داراى حركت مى‌باشند و با حواس قابل درك هستند. پس تا زمانى كه به مرحله عينيت نرسيده‌اند و هنوز در مراحل علم، مشيت، اراده و تقدير هستند، خداوند متعال مى‌تواند از خلقت آن‌ها صرف‌نظر كند و اين بداء است اما وقتى كه به مرحله عينيت در خارج رسيدند ديگر بدائى در كار نيست.

خداوند آنچه را بخواهد مى‌كند و با علم ازلى خود [كه عين ذاتش نيز هست‌] قبل از وجود اشيا به آن‌ها دانا است و با مشيت و خواست خود صفات، حدود و كيفيت ايجادشان را پيش از آشكار ساختن آن‌ها در قالب عينيات خارجى شناخته، همچنين با تقديرش از نظر زمانى ابتدا و انتهاى آن‌ها را مشخص نموده، و به‌وسيله حكمش از نظر مكانى مردم را به جايگاهشان آگاه ساخته و با امضاى حكم علت‌ها را توضيح داده و امور را روشن كرده است و اين تقدير و اندازه‌گيرى آن تواناى دانا است‌[١].

آن حضرت همچنين فرموده‌اند: به درستى كه خداوند را جز به آنچه كه خود خويشتن را به آن توصيف كرده است توصيف نتوان كرد، و چگونه وصف توان كرد كسى را كه حواس از درك او ناتوان بوده، و هم بشرى به ساحت فهمش راه نيابد و تصورات به كنه ذاتش راه نبرد و در ديدگان بشر جاى نگيرد، با همه نزديكى دور، و با همه دورى نزديك است، چگونگى را پديد آورده اما چگونگى در او راه ندارد[٢].

[١] . توحيد/ ٣٣٤.

[٢] . تحف العقول: ٣٥٧.