پيشوايان هدايت - حكيم، سيد منذر؛ مترجم عباس جلالي - الصفحة ١٧١ - ١ اوضاع كلى سياسى

بخش سوم ويژگى‌هاى دوره حضرت امام هادى عليه السّلام‌

١. اوضاع كلّى سياسى‌

امام هادى عليه السّلام مسئوليت امامت و پيشوايى را در سال ٢٢٠ ه. ق در زمان حكومت «معتصم» عبّاسى به‌دست گرفته و در سال ٢٥٤ ه. ق در ايّام حكومت «معتزّ» عبّاسى به درجه شهادت نائل آمدند. و در طول اين دوره سى و چهار ساله با شش تن از پادشاهان بنى عبّاس هم‌عصر بودند. البتّه هيچ‌كدام از اين خلفا نتوانستند مانند خلفاى سابق عبّاسى بهره‌بردارى كامل و لازم را از خلافت خويش بنمايند. چراكه زمان خلافت آن‌ها كوتاه بوده و به‌جز متوكّل كه حكومتش پانزده سال به طول انجاميد بقيه مدّتى ميان شش ماه الى هشت سال بوده است.

زمان متوكّل عبّاسى را مى‌توان عصر عبّاسى دوّم به‌شمار آورد كه عصر نفوذ تركان در دستگاه حكومتى بوده و از سال ٢٣٢ ه. ق تا سال ٣٣٤ ه. ق امتداد داشته است. بعضى، اين زمان را آغاز عصر انحلال دولت عبّاسى به شمار آورده‌اند كه سرانجام در سال ٦٥٦ ه. ق به‌دست تاتاران از بين رفت.

سياستى كه متوكّل و پيشينيان او در پيش گرفتند اثر زيادى در جدا شدن بسيارى از شهرهاى دولت اسلامى و به تدريج استقلال آن‌ها از سلطه حكومت مركزى داشت، كه در نتيجه اين جدايى‌ها، دولت‌هاى كوچك و نظام‌هاى‌