پيشوايان هدايت - حكيم، سيد منذر؛ مترجم عباس جلالي - الصفحة ٦٦ - اوضاع سياسى

عبّاسى شاهد بوده‌ايم‌[١].

امين مردى خشن بود، امّا از نظر سياست و تدبير بسيار ضعيف بود.

نشانه‌هاى ضعف تدبير و سياست او را مى‌توان در آشوب‌هايى كه در اثر درگيرى و جدال او بر سر قدرت با برادرش مأمون به‌وجود آمده از سال ٩٣ ه تا سال ٩٨ ه استمرار يافت مشاهده كرد. چراكه مى‌بينيم در طول اين پنج سال ياران مأمون توانستند بر امين غلبه كرده، وى را به قتل رسانده و بر بغداد مسلّط شوند. از اينجا بود كه مأمون به‌تنهايى اداره حكومت را در دست گرفت وى فرماندهان و فرمانداران برادرش امين را از كار بركنار كرده، ياران و انصار خود را به‌جاى آنان به كار منصوب كرد. همان كسانى كه در پيروزى او بر برادرش امين نقش به بسزائى داشتند.

در دوران حكومت مأمون نيز چند نهضت و حركت مسلّحانه به وقوع پيوست، امّا سپاهيان دولت عبّاسى توانستند آن‌ها را سركوب كرده در نتيجه شهرهايى كه به‌واسطه اين نهضت‌ها از دولت مركزى جدا شده بودند به زير سلطه خليفه بازگشتند. مأمون پس از اينكه وضع داخلى حكومت خود را استقرار بخشيده بر مملكت اسلامى سيطره پيدا كرد، در سال ٢١٧ ه. ق به جنگ با كشور روم نيز پرداخت‌[٢].

يكى از شاعران عصر اوّل عبّاسى كه اهل بغداد بوده و به علىّ بن ابى طالب اعمى شهرت داشته است، وضعيت سياسى و اجتماعى اين دوران از حكومت عبّاسيان را در اشعارى با اين مضامين به تصوير كشيده است:

«خلافت را فريبكارى وزير، فسق و فجور امام و رأى نادرست‌

[١] . مروج الذهب ٤/ ٣٥٠- ٣٥٣.

[٢] . تاريخ طبرى، تاريخ الامم و الملوك، حوادث سالهاى بين ١٩٩- ٢١٧ ه.