است‌] مى‌باشند، و همچنين هنگامى كه صنعت و خلقت خدا را در ميان امواج درياها و يا در ميان شاخ‌وبرگ درختان و جنگل‌ها مى‌بينيم كه چگونه اين حيوانات براى خود داراى فهم و منطق بوده و بچّه‌هاى خود را تربيت كرده، براى آن‌ها غذا مى‌برند. سپس به تركيب رنگ‌هاى آن‌ها مى‌نگريم كه چگونه سرخى با زردى و سفيدى با سرخى درآميخته است كه چشمان ما از فرط كوچكى خلقت آن‌ها، قدرت تشخيص و تميزشان را از يكديگر ندارد، و درمى‌يابيم كه خداوند متعال چنان خلقتى كرده كه چشمان ما ياراى ديدنش و دستان ما ياراى لمس كردنش را ندارد، درمى‌يابيم كه خالق اين خلق لطيف است و آنچه را كه گفتيم با لطافت تمام بدون هيچگونه رنج و استعمال ابزار و آلات آفريده است، همچنين مى‌يابيم كه هركس چيزى را مى‌سازد در ساخت آن از مادّه اوليه‌اى استفاده مى‌كند، ولى خلقت و صنع خداى خالق لطيف بزرگوار، از هيچگونه مادّه اوّليه‌اى نبوده است‌[١].

٤. از على بن ابراهيم از مختار بن محمّد همدانى از محمّد بن حسن از عبد اللّه بن حسن علوى، روايت شده كه همه آن‌ها از فتح بن يزيد جرجانى از حضرت امام هادى عليه السّلام روايت كرده‌اند كه فرمود:

خداوند متعال دو نحوه اراده و مشيت دارد: اراده حتم و اراده جزم. خداوند متعال نهى مى‌كند درحالى‌كه مى‌خواهد و امر مى‌كند درحالى‌كه نمى‌خواهد. آيا نديده‌اى كه خداوند متعال آدم و همسرش را از خوردن آن درخت نهى نمود امّا مشيتش بر خوردن آن تعلّق گرفت، و اگر مشيّت خداوند تعلّق به خوردن آن نمى‌گرفت، خواست آدم و حوّا بر خواست خداوند متعال غالب نمى‌آمد، همچنين ابراهيم را به ذبح كردن فرزندش اسحاق امر نمود، امّا مشيت او بر ذبح وى تعلّق نگرفت. و اگر خداوند مى‌خواست، هرگز خواست ابراهيم بر خواست خداوند غالب نمى‌آمد[٢].

[١] . كافى ١/ ١١٨، توحيد/ ١٨٥.

[٢] . اصول كافى ١/ ١٥١. البته بايد به اين نكته توجه شود كه بنابراين روايت، فرزندى كه حضرت- ابراهيم عليه السّلام مأمور به ذبح او شد اسحاق بوده نه اسماعيل، و اين برخلاف مضمون روايات بسيار زياد شيعه درباره اين قضيه مى‌باشد.