انوار هدايت - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ٨٥ - گواهى برگواهان

هركدام شان بر امتان خود شهادت مى‌دهند، پيغمبراكرم صلى الله عليه و آله و سلم هم بر مردم و هم بر انبياى گذشته، بر هردو شهادت مى‌دهد. شهيد و شاهد يك معنا را مى‌رساند، مثل" عليم و عالم، اشتباه نشود، شهيد در قرآن به اين معنى نيست كه امروز مردم استعمال مى‌كنند، در بين مردم معمول است كه به كسانى‌كه در راه خدا كشته شده‌اند شهيد مى‌گويند؛ اما در قرآن به اين معنى نيست، قرآن به گواه دهنده شهيد مى‌گويد. «فَكَيْفَ إِذا جِئْنا مِنْ كُلِّ أُمَّةٍ بِشَهِيدٍ وَ جِئْنا بِكَ عَلى‌ هؤُلاءِ شَهِيداً» از كل امت‌ها [پيغمبران شان را] شاهد و گواه مى‌آوريم و تورا بر تمامى آنان كه شهادت مى‌دهند، گواه قرار مى‌دهيم.[١]

انبياى بزرگوار الهى، هركدام در روز قيامت بر امت‌هاى خود شهادت مى‌دهند؛ ولى پيغمبرمكرم اسلام صلى الله عليه و آله و سلم بر تمام اين گواهان، گواهى مى‌دهد. اين خيلى مقام بزرگ است كه خداوند متعال جل جلاله برآن‌حضرت صلى الله عليه و آله و سلم تعليم فرموده تا برگذشته و آينده علم داشته باشد؛ زيرا كسى‌كه علم نداشته باشد، نمى‌تواند گواهى بدهد. معناى گواهى برگواهان، اين مى‌شود كه پيغمبر اسلام صلى الله عليه و آله و سلم به اذن خداوند جل جلاله از خلقت حضرت آدم عليه السلام تا بعثت خودش و از بعثت تا روز قيامت برتمامى افراد بشر علم داشته است تا بر اساس علمى كه دارد، در روز قيامت هم بر انبياى گذشته (بنا بر يك احتمال) شهادت بدهد و هم بر امت دعوت كه از ابتداى بعثت تا روز قيامت را در بر مى‌گيرد.

[١] - بنا بر يك احتمال كه در متن گذشت.