انوار هدايت - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ٤٠٨ - اصول كلى آيات مباركه

است، برايش احضار مى‌شود و انسان اعمال خود را مى‌بيند، حالا چگونه مى‌بيند، ممكن قوه باصره انسان در قيامت آن قدر تيز بشود كه عمل خود را توسط چشمان خود ببيند.

در دنيا انسان نمى‌تواند عمل‌هاى گذشته خود را ببيند؛ اما در قيامت عمل گذشته خود را مى‌بيند. مثلًا در دنيا موقعى‌كه انسان دست خود را حركت مى‌دهد مى‌بيند كه دستش حركت كرد؛ اماّ بعد از آن كسى نمى‌تواند آن را ببيند. انسان در موقع انجام عمل تمام حركات خود را مى‌بيند؛ اماّ بعد از انجام، هيچ عملى را نمى‌تواند مشاهده كند. يك احتمال اين است كه در قيامت چشم انسان قوى مى‌شود و انسان عمل خود را به همان شكلى كه انجام مى‌دهد مشاهده مى‌كند. احتمال ديگر اين است كه عمل انسان در قيامت مجسم مى‌شود. «وَ أَنَّ سَعْيَهُ سَوْفَ يُرى‌» در روز قيامت هرنوع تلاشى كه از انسان سرزده باشد مشاهده مى‌كند. خداوند متعال جل جلاله چند اصل مهم را در صحف موسى و ابراهيم (عليهم السلام) نازل نموده است و توسط قرآن مجيد آن‌ها را براى ما حكايت مى‌كند، آن اصول مربوط به همه‌ى بشريت است و به همين دليل در قرآن نيز ذكر شده است، تا ما نيز بتوانيم از آن استفاده نماييم.

اصل سوم: «ثُمَّ يُجْزاهُ الْجَزاءَ الْأَوْفى‌»

سپس جزاى مناسب به اندازه عملش به او مى‌رسد؛ جزايى‌كه با عمل او مطابقت داشته باشد. جزاى مطابق عمل، استحقاق هرانسان است و حتماً به او مى‌رسد. در مقابل عمل بد انسان همين جزاى" أوفى" داده مى‌شود؛ اما در مقابل عمل خوب جزاى خوب داده مى‌شود؛ زيرا عمل خوب مستحق جزاى خوب است. در علم كلام يك بحث علمى و دقيق ديگرى نيز وجود دارد، آن بحث اين است كه آيا كسى‌كه عمل خوب انجام مى‌دهد مستحق جزاى خوب است يا خير؟ مى‌گويد: نه خير