انوار هدايت - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ٣٢٤ - اقسام ياد خدا

والله اكبر» ذكر اصغر را انسان به زبان خود مى‌خواند؛ ولى ذكر اكبر مشكل‌تر است، توسط قلب گفته مى‌شود. ذكر اصغر نيز خوب است و ثواب بسيار دارد؛ اماّ به اندازه ذكر اكبر نمى‌رسد. ذكر اكبر، توجه قلبى مى‌خواهد، مراقبت زياد لازم دارد، انسان در موقع ذكر اكبر به ياد خدا باشد و غفلت را از خود دور كند، يعنى در موقع ذكر اكبر بايد بداند كه با خدا چه مى‌گويد! قسمى نباشد كه متوجه خطورات قلبى خود نباشد، بقول شاعر:

بعض اوقات زبان انسان ذكر مى‌گويد؛ ولى قلب انسان به طرف ديگر است، به طرف گناه و معصيت، به طرف دنيا پرستى، به طرف رياست طلبى، به طرف مال مردم خوردن، به طرف ساير گناهان. اين ذكر هرچند خالى از ثواب نيست؛ ولى به اندازه ذكر اكبر ثواب ندارد. ذكر اكبر اين است كه انسان در هر شرايط به ياد خدا باشد. يك موقع انسان قصد معصيت مى‌كند، فوراً به ياد خدا مى‌افتد و به محض اين‌كه به ياد خدا افتاد بايد از معصيت منصرف شود، از انجام گناه دست بردارد، ذكر اكبر هم در حديث شريف معراج آمده و هم در احاديث ديگر وارد شده است. جايز نيست انسان بر كسى ظلم كند، بر مؤمنى افتراء ببندد يا آبروى كسى را از بين ببرد، مال مردم را به‌زور بخورد، يا به ناموس مردم خيانت كند؛ اگر انسان در چنين حالتى قرار بگيرد كه ياد خدا او را از عمل بد منصرف كند، به اين حالت ذكر اكبر گفته مى‌شود. ذكر اكبر آن است كه در موقع گناه انسان از غضب و عذاب خدا بترسد و فوراً جلوى هواى نفس خود را بگيرد آن‌را مهار كند.