انوار هدايت - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ١٩٨ - صبر و بردبارى مسلمانان

تكبر، نخوت و تعصب خصم آلود است، تعصبى‌كه با غضب همراه باشد، حمية گفته مى‌شود. در اين‌جا مراد همان معناى دومى مى‌باشد. مى‌فرمايد: دو طرف در حالت خاصى قرار داشتند، مشركين گرفتار تكبر، غرور و تعصب بودند، مى‌گفتند: ما قريش هستيم، ما در مكه زندگى مى‌كنيم، ما در مركز بت‌ها موقعيت داريم، ما نمى‌خواهيم مسلمانان داخل مكه شوند؛ زيرا بعضى از آنان تا ديروز نوكران ما بودند، عده‌اى ديگرشان قاتل پدران ما هستند و ما به هيچ‌وجه به بردگان سابق و به قاتلين پداران خود، اجازه ورود به مكه را نمى‌دهيم. مشركين از ناحيه غرور و نخوت در عصبيت گرفتار بودند؛ اما مسلمانان به اعتماد بنفس، ايمان و آرامش خود متكى بودند، اعتماد بنفس براى انسان از هرچيزى ديگر بالاتر است.

صبر و بردبارى مسلمانان‌

قرآن مى‌فرمايد: «فَأَنْزَلَ اللَّهُ سَكِينَتَهُ عَلى‌ رَسُولِهِ وَ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ» معناى آيه مباركه همين است كه ما بر شما سكون، آرامش و اعتماد بنفس نازل كرديم، اعتماد بنفس يك نعمت بس بزرگى است كه در موقع حساس جنگى خداوند به رسول خود و به مؤمنين تحت فرمان او عطا فرمود، «سَكِينَتَهُ» در واقع، تحفه بزرگ خداوندمتعال جل جلاله به بندگان مؤمن و متدينش است. مسلمين در حديبيه به آرامش و اعتماد بنفس زندگى مى‌كردند؛ اما مشركين مكه، با غرور، تكبر و تعصب مبتلا بودند. «وَ أَلْزَمَهُمْ كَلِمَةَ التَّقْوى‌» بعضى‌ها «كَلِمَةَ» را به معناى روح گرفته‌اند، يعنى خداوند روح تقوى را به مسلمانان عطا فرمود، در واقع اين يك مدالى بود كه در صلح حديبيه نصيب مسلمانان شد. «وَ كانُوا أَحَقَّ بِها وَ أَهْلَها» آنان مستحق اين مدال و اهل پاداش آن بودند، اين بود حالت روانى طرفين كه خداوند متعال جل جلاله در اين آيه‌