انوار هدايت - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ١٧٧ - جواب يك سؤال مهم

ما بعداً شما را بر مشركين ظفر داديم، واقعاً صلح حديبيه ظفر بزرگى براى مسلمانان بود، مصلحت خدا در اين بود كه جنگ و خونريزى صورت نگيرد. «وَ كانَ اللَّهُ بِما تَعْمَلُونَ بَصِيراً» خدا به آن‌چه‌كه شما انجام مى‌دهيد آگاه و بينا است. فكر انسان‌ها محدود است، فقط ظاهر قضيه را فكر مى‌كنند، در حالى‌كه خداوند جل جلاله از ابتداء تا انتهاء علم دارد.

خداوند متعال جل جلاله مى‌فرمايد: شما را بر دشمنان تان ظفر داديم، منظور از اين ظفر كه قرآن بيان مى‌كند چيست؟ جواب واضح است، مسلمانان حتى در مدينه هم كه بودند از شر مشركين در امان نبودند، مشركين مال و ثروت زياد داشتند، امكانات و لوازم جنگى فراوان داشتند، مسلمانان چيزى نداشتند! نه مال و ثروت داشتند، نه امكانات جنگى، هيچ‌كدام را نداشتند. مشركين مى‌آمدند در اطراف شهر مدينه براى مسلمانان درد سر ايجاد مى‌كردند، هيچ‌وقت مسلمانان از شر آنان حتى در مدينه كه خانه آنان بود راحت نبودند، هر روز اين احتمال مى‌رفت كه مشركين عليه مسلمانان دست بكار شوند. اكنون كه مسلمانان از مدينه حركت كرده و به دروازه مكه رسيده‌اند، مشركين از ترس به آنان پيشنهاد صلح دهساله را مى‌دهند، مگر اين بزرگ‌ترين ظفر و پيروزى براى مسلمانان نيست؟ از بركت صلح حديبيه اسلام توسعه يافت، حتى در جاهاى كه قبلًا احتمال رفتن را هم نمى‌دادند، مسلمانان رفتند، دست به تجارت زدند، مردم را به اسلام دعوت كردند، شهر مكه را نيز به زودترين فرصت، بدون جنگ و خونريزى فتح نمودند.