انوار هدايت - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ١٧٢ - سنت الهى در دستگاه خلقت

طبيعى خود انجام شود. سنت خدا غير قابل تبديل و تحويل است كه در چند آيه مكرراً بيان شده است. مى‌شود سنت او را به قانون سببيت و مسببيت كه زيربناى علوم تجربى است معرفى كنيم. (دقت كنيد)

عرض كردم كه بعضى استثناءات در قانون عمومى مذكور هم وجود دارد، مانند نجات دادن حضرت ابراهيم عليه السلام از آتش نمرود، مانند غذايى‌كه براى حضرت عيسى عليه السلام و حواريونش آمد، اين‌ها از استثناءات است؛ اگر خدا بخواهد كار فوق العاده، صورت مى‌گيرد و آن‌هم براى مصالح بزرگ. قانون و سنت الهى براى همه يك‌سان است، وقتى مى‌گوييم، سنت الهى، مراد قوانين فيزيكى نيست كه به توسط انسان‌ها درست شده‌اند، بلكه همان قانون طبيعى است كه خدا آن را خلق كرده است. قانون طبيعى براى همه يك‌سان است، حتى انبياء عليهم السلام نيز از اين قانون مستثنى نبوده‌اند، قانون فوق العاده در واقع همان معجزاتى است كه گاه‌گاهى براى انبياء صورت مى‌گرفت، نه هر وقت كه خود آنان بخواهند. انبياء مثل ديگران از قوانين طبيعى پيروى مى‌كردند. بعضى‌ها فكر مى‌كنند كه تمام كارهاى انبياء با معجزه يا قوانين فوق العاده انجام مى‌شد! نه اين فكر اشتباه است، انبياء مثل ساير مردم در اموراتى كه انجام مى‌دادند، از فكر و عقل خود استفاده مى‌كردند، نه توسط معجزه. در اصل معجزه شكى وجود ندارد، منتهى معجزه در موارد بسيار استثنائى صورت مى‌گرفت. انبياء عليهم السلام، در اكثر موارد مثل ساير مردم از غيب هيچ نمى‌فهميدند، آنان فقط چيزهايى را مى‌دانند كه خداوند متعال جل جلاله براى‌شان آموخته است.