انوار هدايت - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ١٤١ - حكمى فقهى بر مقتضاى زمان

در جاى ديگر مى‌فرمايد: «لَيْسَ عَلَى الضُّعَفاءِ» بركسانى‌كه ضعيف هستند، توان رفتن به جنگ را ندارند، جهاد واجب نيست. «وَ لا عَلَى الْمَرْضى‌» هم‌چنين بركسانى‌كه مريض هستند، در أثر مريضى رفتن در جنگ برايشان حرج دارد، نبايد در جنگ بروند، جهاد از گردن چنين افرادى ساقط مى‌شود. «وَ لا عَلَى الَّذِينَ لا يَجِدُونَ ما يُنْفِقُونَ حَرَجٌ إِذا نَصَحُوا لِلَّهِ وَ رَسُولِهِ»[١] كسانى‌كه فقير هستند، خرج رفتن خود را ندارند، يا از صبح تا غروب كار مى‌كنند، در آخر روز همان مقدار پيدا مى‌كنند كه شب با بچه‌هاى‌شان بخورند. اگر در جهاد بروند عيال آنان گرسنه مى‌مانند، از بيت المال هم چيزى به آنان نمى‌رسد، بر چنين اشخاصى نيز جهاد واجب نيست و حكم جهاد از آنان ساقط مى‌شود.

البته، در قديم چنين چيزى وجود داشت؛ اما اكنون اين موضوع تا حدود زيادى حل شده است، وقتى‌كه جهاد صورت بگيرد، حاكم اسلامى مصارف جنگجويان را مى‌دهد، خرج خوردن آنان را نيز فراهم مى‌كند، حتى اگر حكومت هم نباشد، تشكلات‌هاى كه براى تداوم جهاد بوجود مى‌آيند، مصارف جبهه را در حد ضروت فراهم مى‌كنند، امكانات جنگى را به مجاهدين مى‌دهند، در قديم اين چنين نبود! هركس مى‌خواست به جهاد برود، بايد با اسلحه خود به جبهه مى‌رفت، با پول خود غذا و مصارف جنگى را فراهم مى‌كرد، آنان هم با مال خود جهاد مى‌كردند و هم با جان خود، در اسلام جهاد جانى و مالى هردو واجب است. در آن‌زمان پيغمبراكرم صلى الله عليه و آله و سلم پول نداشت كه براى مردم سلاح بخرد، يا خرج خوردن و سفر خرج‌

[١] - توبه/ آيه ٩١