دانشنامه امام مهدى بر پايه قرآن، حديث و تاريخ - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٤٤٨ - ٩ - ٨ انتشار علوم اهل بيت عليهم السلام از قم

مورد ديگرى كه در معجم از او به خراسانى تعبير شده،[١] مردى از ماوراء النهر است: «يخرج رجل من وراء النهر يقال له الحارث».[٢] در مجموع از اين كتاب و كتاب عصر الظهور- كه در آن هم نام خراسانى زياد آمده است- استفاده مى‌شود كه نويسنده آن دو، صاحب پرچم‌هاى سياه خراسان را همان خراسانى دانسته‌اند حال آن كه احاديثى كه به آنها استدلال شده، اوّلًا به صراحت نامى از خراسان نبرده و ثانياً قابل قبول نيست؛ زيرا منبع آن الفتن نعيم بن حمّاد است و بسيارى از اين احاديث از معصوم صادر نشده است.[٣]

٩- ٨. انتشار علوم اهل بيت عليهم السلام از قم‌

در كتاب تاريخ قم از امام صادق عليه السلام نقل شده است كه در زمان غيبت، قم و مردم آن، حجّت بر روى زمين خواهند بود. چون علم از كوفه رخت بر مى‌بندد و در قم آشكار مى‌شود، سپس از آن جا به ديگر مناطق منتشر شده و مشرق و مغرب را فرا مى گيرد. آن گاه قائم عليه السلام ظهور خواهد كرد.[٤]

اين مطلب، واقعيتى است كه آشكار شده و به حقيقت پيوسته است. دليل و قرينه‌اى براى جعل آن هم نيست؛ زيرا آن زمان كه اين مطلب نقل شده است، كسى گمان نمى‌كرد كه قم، مركزى براى علوم آل محمّد صلى الله عليه و آله شود. بنا بر اين، دليلى براى ردّ اين خبر وجود نخواهد داشت و آن را بايد از اخبار غيبى‌اى كه ائمّه عليهم السلام از آن اطلاع داشته و اعلام كرده‌اند، دانست.

[١]. معجم أحاديث المهدى، ج ٢ ص ٥٠٣: قديكون الحارث المذكور فى بعض الروايات هو نفس الخراسانى.

[٢]. سنن ابى داود: ج ٢ ص ٣١١ ح ٤٢٩٠، الملاحم ابن منادى: ص ١٨٥، به نقل از آن، معجم أحاديث المهدى، ج ١ ص ٣٩٦.

[٣]. در باره اين احاديث: ر. ك: معجم أحاديث المهدى: ج ٢ ص ٥٠٣ و ٥٠٤. مقايسه كنيد با ج ١ ص ٣٧٤ و ٤٠٥. نيز، ر. ك: همان: ج ١ ص ٤٠٣ و ج ٣ ص ١٦ و ٢٨ و ٢٧٠ و ٤٧٧، عصر الظهور: ص ٢٣٨ و ٢٤٥( در همه اين موارد، عنوان خراسانى از احاديث انتزاع شده و به عبارتى، برداشت مؤلف است).

[٤]. ر. ك: ص ٢٢٧( سرازير شدن علم از قم به ديگر جاها).