دانشنامه امام مهدى بر پايه قرآن، حديث و تاريخ - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٤١٨ - ٣ - ١ - ٤ كتاب الفتن

سند بسيارى از احاديث اين كتاب، به فضل بن شاذان مى‌رسد كه از بزرگان اصحاب ائمّه و مؤلّف كتاب‌هايى در موضوعات مربوط به امام عصر عليه السلام از جمله اثبات الرجعه، كتاب القائم و كتاب الملاحم است.[١] وى همچنين احاديث مربوط به علائم ظهور را كه استادش شيخ مفيد در كتاب ارشاد نقل كرده، آورده است؛ امّا از الغيبة نعمانى، بهره نجسته، گرچه مضمون احاديث دو كتاب (الغيبة نعمانى والغيبة طوسى) در مواردى با هم تطبيق مى‌شود.

بخش نشانه‌هاى ظهور در اين كتاب حدود شصت گزارش است كه تعدادى از آنها از معصوم صادر نشده و تعدادى هم از منابع يا راويان اهل سنّت نقل شده است.

اين شيوه در الغيبة نعمانى و كمال الدين، دست كم در بخش علائم يافت نمى‌شود.

٣- ١- ٤. كتاب الفتن‌

اين كتاب، اثر نعيم بن حمّاد خزاعى مروزى (م ٢٢٨ ق) از محدّثان اهل سنّت است كه به طور گسترده به منابع شيعه راه يافته و از طريق آثارى مانند التشريف بالمنن فى تعريف الفتن مشهور به الملاحم والفتن ابن طاووس در كتب اماميه به آن استناد و استدلال مى‌شود. الفتن، قديمى‌ترين منبع در بحث ملاحم و فتن و به عبارتى همان نشانه‌هاى ظهور است. ابن حمّاد در جريان اختلاف معتزله و اشاعره بر سر مخلوق يا حادث بودن قرآن، با عقيده خليفه وقت، معتصم عبّاسى مخالف بود و به زندان افتاد و در همان جا بدرود زندگى گفت.[٢]

در باره وثاقت وى اختلاف نظر است. برخى او را توثيق و بعضى مذمّت كرده‌اند.[٣] سيّد ابن طاوس، توثيقات وى را از رجاليان بزرگ اهل سنّت آورده و

[١]. رجال النجاشى: ج ٢ ص ١٦٨ و ١٦٩.

[٢]. الطبقات الكبرى: ج ٧ ص ٣٥٩.

[٣]. ر. ك: سير أعلام النبلاء: ج ١٠ ص ٥٩٧ و ٦٠٩، الكامل فى ضعفاء الرجال: ص ٢٥١ ش ٨.