دانشنامه امام مهدى بر پايه قرآن، حديث و تاريخ - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٤٤٦ - ٩ - ٧ قيام خراسانى

آن گاه كه حاكم شوند، اختلاف پيدا كنند و پراكندگى ميان آنان ايجاد شود و خراسانى و سفيانى، خروج خواهند كرد. يكى از شرق و ديگرى از غرب. آن دو به سرعت به سوى كوفه مى‌آيند و بنى عبّاس را نابود مى‌كنند و كسى از آنان را باقى نمى‌گذارند».[١]

اين حديث در جاى ديگرى ضمن خبرى طولانى آمده و اضافه مى‌كند كه قيام سفيانى و يمانى و خراسانى، در يك روز خواهد بود.[٢] امّا در سند آن، افراد مجهولى قرار دارند[٣] و نمى‌توان به آن اعتماد كرد. از نظر متن هم اشكالاتى در آن به چشم مى‌خورد كه عبارت اند از:

يك. در بخش اوّل حديث، بر حكومت بنى عبّاس تصريح شده و بنى عبّاس قرن‌ها پيش از صفحه روزگار محو شده‌اند.

دو. سخن از بنى عبّاس و بنى اميّه و پرچم‌هاى سياه و نداى ابليس به قتل مظلومانه كه احتمالًا شعار بنى اميّه در باره عثمان است و كشتار فراوان از بنى اميّه كه در آغاز حكومت عبّاسيان اتفاق افتاد، همه و همه مربوط به عصر حضور ائمّه و بخصوص دوران امام صادق عليه السلام است كه انتساب مطالبى به ائمّه عليهم السلام رواج داشته است.

سه. اين كه خراسانى و يمانى و سفيانى در يك روز قيام كنند، با ديگر احاديثْ تناقض دارد و اين كه سه حادثه مهم در يك روز اتفاق بيفتد، جاى تأمّل دارد.

چهار. در هيچ حديثى از اين سه نفر (سفيانى و يمانى و خراسانى) در كنار هم ياد نشده، بخصوص كه خراسانى در دو روايتْ بيشتر نيامده و به نظر مى‌رسد كه راوى يا راويان، در نام او به اشتباه افتاده باشند.

[١]. ر. ك: ص ٣٩٤ ح ١٣٩٨.

[٢]. ر. ك: ص ١٧٥ ح ١٢٣٤.

[٣]. احمد بن يوسف و يوسف بن كليب.