دانشنامه امام مهدى بر پايه قرآن، حديث و تاريخ - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٢٢٣ - ملاحظه

١/ ٧ امكان بَدا در نشانه‌هاى ظهور، حتّى در موارد قطعى‌

١٢٨٣. الغيبة، نعمانى- با سندش به نقل از ابو هاشم داوود بن قاسم جعفرى-: نزد امام جواد عليه السلام بوديم كه از سفيانى سخن به ميان آمد، نيز از آنچه در احاديث آمده كه آن، امرى حتمى [و نشانه‌اى قطعى‌] است. به امام جواد عليه السلام گفتم: آيا خداوند در امر قطعى هم بَدا پيش مى‌آورد؟

فرمود: «آرى».

به ايشان گفتيم: پس مى‌ترسيم كه خداوند در امر قائم عليه السلام هم بَدا پيش بياورد.

فرمود: «قائم، از وعده‌هاى الهى است و خداوند، خلف وعده نمى‌كند».[١]

ملاحظه‌

نعمانى در ذيل حديث امام صادق عليه السلام كه فرمود: «قائم، روز عاشورا قيام خواهد كرد»، مى‌گويد: اين نشانه‌ها كه امامان عليهم السلام ذكر نموده‌اند با توجّه به فراوانى آنها و به هم‌پيوستگى و تواتر و هم‌قول بودن آنها (از حيث معنا) لازم مى‌سازد كه قائم عليه السلام ظهور نكند، مگر پس از فرا رسيدن و تحقّق آن نشانه‌ها؛ زيرا آنان خبر داده‌اند كه گزيرى از وقوع آنها نيست و حتماً بايد واقع شود، و ايشان راستگويان‌اند، تا آن جا كه به ايشان گفته‌اند كه: ما اميدواريم آنچه در باره قائم عليه السلام آرزو مى‌كنيم، تحقّق يابد؛ ولى پيش از او، آن سفيانى در كار نباشد و ايشان فرموده‌اند: آرى، به خدا سوگند كه‌

---

[١]. الغيبة، نعمانى: ص ٣٠٢ ح ١٠، بحار الأنوار: ج ٥٢ ص ٢٥٠ ح ١٣٨.

« محتوم»، چندين معنا دارد كه برخى از آنها با احتمال بَدا و تجديد نظر نيز سازگار است؟ ولى تعبير« من الميعاد»، اشاره به چيزى است كه امكان بدا در آن نيست؛ چون خداوند فرموده است:« خداوند، خُلف وعده نمى‌كند». حاصل، آن كه: قيام قائم عليه السلام، چيزى است كه خدا به پيامبرش و اهل بيت وى، به جهت شكيبايى در برابر سختى‌هايى كه از سوى مخالفان به آنها رسيده، وعده داده است و خدا خلف وعده نمى‌كند. احتمال ديگر آن است كه مراد از« بَدا» در امور حتمى، تغيير در خصوصيات آن باشد و نه در اصل آن، مانند خروج سفيانى پيش از زوال دولت بنى عبّاس و مانند آن.