دانشنامه امام مهدى بر پايه قرآن، حديث و تاريخ - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٤٤٢ - ٩ - ٥ نداى آسمانى

عذاب است. راغب هم مى‌گويد: صيحه به معناى صداى بلند است. شايد اين كه شيخ مفيد در شمارش نشانه‌هاى ظهور، تنها به ندا اشاره كرده‌[١] و از صيحه و صوت، با وجود فراوانىِ آن دو در احاديث، سخنى نگفته است، به همين جهت باشد كه وى نيز هر سه را يك علامت مى‌داند.

بنا بر اين، نداى آسمانى و صيحه و صوت- كه در احاديث آمده-، يكى است.

علامت ديگر ذكر شده، «فزعه» است كه به معناى ترس و وحشت آمده است.

آيا فزعه، علامت ديگرى غير از ندا و صيحه است و يا همان علامت است؟ معناى لغوى فزعه با صيحه، متفاوت است؛ ولى مى‌تواند لازم آن معنا باشد؛ يعنى مراد از فزغه، ترس و وحشتى است كه به سبب صيحه آسمانى پديد مى‌آيد، اگر چه دليل مُتقنى بر يكى بودن اين دو علامت وجود ندارد. آنچه باعث تصوّر ترادف آنها مى‌شود، برداشت نادرست از صيحه است كه به نظر مى‌رسد منشأ اين اشتباه، شباهتى است كه از احاديث در باره صيحه و فزعه استفاده مى‌شود. براى مثال، در برخى نقل‌ها مى‌خوانيم كه: صدا در ماه رمضان خواهد بود.[٢] از سويى، فزعه هم در ماه رمضان ذكر شده است.[٣] از اين رو، صيحه و فزعه را يكى تصوّر كرده‌اند.[٤] بويژه كه در حديث، ماده فزع با صيحه، جمع شده است؛[٥] ولى به نظر مى‌رسد چنين نيست و فزعه، علامتى غير از صيحه و ندا است. گذشته از تفاوت معناى آنها با يكديگر، احاديث، فزعه را در ماه رمضان مى‌دانند، اين كه ندا يا صيحه در ماه رمضان باشد، قطعى نيست و همه اخبار، اين مطلب را نمى‌گويند. دليل ديگر آن كه‌

[١]. الإرشاد: ج ٢ ص ٣٦٩.

[٢]. الغيبة، نعمانى: ص ٢٦٢ و ٢٦٧ و ٣٠١.

[٣]. الغيبة، نعمانى: ص ٢٦٠ و ٢٦٢ باب ١٤، ح ٨ و ١١.

[٤]. تاريخ الغيبة الكبرى: ص ٥٩٧، چشم به راه مهدى: ص ٢٨٤.

[٥]. الغيبة، نعمانى، ص ٢٦٧ باب ١٤ ح ١٧( به نقل از آن در بحار الأنوار: ج ٥٢ ص ٢٣٤).