اصول فلسفه و روش رئاليسم - العلامة الطباطبائي - الصفحة ٩٧ - توجيه نظام موجودات
نظام موجودات نظام ضرورى و جبرى نيست- زيرا هر چند قانون عليت- و قانون جبر على و معلولى صحيح است- ولى تاثير علت در وجود و در ضرورت معلول- تنها در حدوث معلول است- و هيچ چيزى بقاء و لا بقاء معلولات را ايجاب نمىكند- كسانى كه معلول را در حدوث نيازمند بعلت مىدانند نه در بقا- و جبر خود بخودى را نيز نفى مىكنند- .
وجود نظامى ندارد كه ضرورى يا لا ضرورى باشد- زيرا وجود حقيقتى است واحد محض- و آن حقيقت واحد واجب بالذات است- عدهاى از عرفا- .
نظام موجودات نظام وجوبى و ضرورى است- زيرا قانون عليت عمومى و قانون جبر على و معلولى- و اصل نيازمندى معلول بعلت در بقا معتبر است- و اين نظام از وجوب ذاتى و وجوب غيرى تاليف يافته است- زيرا سلسله منظم علل و معلولات- قائم بذات واجب الوجود است كه علت بالذات است- حكماء الهى از قبيل ارسطو و ابن سينا و فارابى و غيرهم- .
نظام موجودات نظام وجوبى و ضرورى است- زيرا قانون عليت عمومى- و قانون جبر على و معلولى معتبر است- و معلول هر چند در بقاء نيازمند بعلت نيست- ولى باقى ماندن معلول تا نيامدن علت زايل كنند- خود بخود و جبرى است- و اين نظام از وجوب بالذات و وجوب بالغير تاليف يافته- و سلسله علل منتهى مىشود بمحرك اول- كه ذات واجب الوجود است- برخى از دانشمندان الهى جديد- .
نظام موجودات نظام ضرورى