نظر از علت خارجى معدوم است- و عقل از حاق ذات وى معدوميت را انتزاع مى‌كند- و ممكن الوجود ذاتى است- كه از ناحيه غير و معلول غير است- و به طورى است كه عقل از ذات وى- با قطع نظر از شىء خارجى نه موجوديت را انتزاع مى‌كند- و نه معدوميت را- .

ولى بعدا كه فلاسفه در الهيات غور بيشترى كردند- و روى براهين مخصوصى خواص واجب را بدست آوردند- ثابت كردند كه اگر واجب الوجودى داشته باشيم- ممكن نيست كه آن واجب الوجود- مانند ساير اشياء مركب باشد از ماهيتى و وجودى- بلكه واجب الوجود بايد وجود محض و هويت صرف باشد- و از اينرو تعريف واجب الوجود- به ماهيتى كه موجوديت از حاق ذاتش انتزاع مى‌شود نيز- صحيح نيست- بلكه تعريف صحيح واجب الوجود اينست- حقيقتى كه وجود صرف است- و قائم بذات خويش مى‌باشد- .

مطابق نظريه اين عده از فلاسفه- اساس دو نظريه بالا- در مقام بيان منشا ضرورت و امكان و امتناع- كه هر يك از اين سه را- خاصيت ماهيتى از ماهيات مى‌دانستند غلط است- زيرا چنانكه ديديم- وجوب ذاتى نمى‌تواند خاصيت ماهيتى از ماهيات باشد- بلكه اگر وجوب ذاتى داشته باشيم- يعنى اگر واجب الوجود بالذاتى داشته باشيم- كه وجوب خاصيت ذاتى او است- او بايد وجود محض و هويت صرف بلا ماهيت بوده باشد- .

خواننده محترم توجه دارد- كه فعلا در مقام بيان نظريه‌هاى فلاسفه- درباره منشا ضرورت و امكان هستيم- و اين مطلب را مانند يك عده مطالب ديگر- مقدمه اثبات اصل ضرورت نظام موجودات قرار داده‌ايم- و فعلا نظرى باثبات ذات واجب الوجود- و اينكه به چه دليل واجب الوجودى داريم- و آيا واجب الوجود وجود صرف است و ماهيت ندارد- يا اينطور نيست- و خواص واجب الوجود چه چيزهائى بايد بوده باشد نداريم- از لحاظ فلسفى مسئله اثبات واجب مؤخر است از اين مسئله- و آنچه در اين مقاله گفته مى‌شود- مقدمه و پايه است نسبت به آن مسئله- و فهميدن آنچه در اينجا گفته مى‌شود- براى حل آن معما فوق العاده دخيل است- و آخرين مقاله اين سلسله مقالات- به مسئله اثبات واجب و متفرعات آن اختصاص داده شده- و البته در اين مقاله- بعد از آنكه ثابت شد نظام موجودات نظام وجوبى است- و ثابت شد كه- هر ضرورت بالغير منتهى مى‌شود به ضرورت بالذات- خواه ناخواه اجمالا اين مطلب نيز به ميان خواهد آمد- كه وجود ممكن منتهى بواجب الوجود است- در مقام بيان منشاء ضرورت و امكان- نظريه چهارمى هست كه عن قريب گفته خواهد شد