امكان وجودات بهمين معنا كه اشاره شد- همان است كه صدر المتالهين - براى اولين بار بان تنبه پيدا كرده- و آنرا امكان فقرى اصطلاح كرده است- ب بنابر اصالت وجود- و اينكه وجوديت و عليت و معلوليت- همه از شؤون وجود است- و ماهيت از حوزه موجوديت- و دائره عليت و معلوليت حقيقى خارج است- و صلاحيت موجوديت و عليت و معلوليت را ندارد- مگر مجازا و اعتبارا قهرا معناى امكان ذاتى ماهيت- با آنچه قدما روى اصالت ماهيت- يا با عدم توجه به اصالت وجود- و اصالت ماهيت فرض مى‌كردند فرق مى‌كند- .

فرض قدما روى اين بود كه- ماهيت واقعا و حقيقتا صلاحيت دارد- كه در خارج موجود باشد- لكن خود ماهيت نسبت به اينكه در واقع موجود باشد- يا نباشد لا اقتضا است- يعنى ماهيت نمى‌تواند بخودى خود موجود يا معدوم باشد- بلكه موجود بودن يا معدوم بودن واقعى- و حقيقى ماهيت تابع علت خارجى است- كه او را بوجود آورده يا معدوم نموده است- و از اينرو ماهيت داشتن يك شىء- ملازم با معلوليت آن شىء است- و اينكه ماهيت بحسب ذات لا اقتضا است- و بتبع علت موجود يا معدوم است- حقيقتى است واقعى- و ربطى باعتبار و عدم اعتبار اذهان ندارد- .

ولى بنابر اصالت وجود و اعتباريت ماهيت- براى هميشه از اين فرض بايد دست كشيد- زيرا بنابر اصالت وجود- ماهيت نه بالذات و نه بتبع- علت صلاحيت موجود بودن واقعى را ندارد- و آنچه صلاحيت موجوديت و معلوليت حقيقى را دارد- همانا وجود است و بس- و اينكه ماهيت را با صفت موجوديت يا معلوليت- متصف مى‌كنيم بيك نحو مجاز و اعتبار است- و ماهيت در اين موجوديت و معلوليت مجازى- تابع آن وجودى است كه از آن وجود انتزاع شده- نه تابع شىء خارجى- علت- و على هذا ماهيت موجود است- بتبع به موجوديت آن وجودى كه از آن وجود انتزاع شده- و معلول است بتبع معلوليت همان وجود- يعنى صفت موجوديت و معلوليت- مجازى و اعتبارى خويش را از ناحيه وجود كسب كرده- كه اينگونه صفات را بنحو حقيقت- و بدون شائبه مجازيت- و قطع نظر از هر اعتبارى واجد است- و اگر فرض كنيم آن وجودى كه منشا انتزاع ماهيت است- معلول نيست ماهيت نيز معلوليت تبعى ندارد- بنابر اصالت وجود ماهيت امر ذهنى است- و موجوديت ماهيت نيز اعتبار ذهن است- و قهرا امكان موجوديت و معدوميت ماهيت نيز- مربوط به مرحله ذهن است نه واقع- و اين امكان به اين معنى است كه ماهيت بخودى خود- و قطع نظر از اعتبار ذهن-