توضيح آنكه هر صورت ذهنى- چنانكه در مقاله ٤ و ٥ گذشت- انطباق ذاتى دارد با واقعيتى از واقعيتها- و آن صورت علم است و آن واقعيت معلوم- علم عين آگاهى و اطلاع و انكشاف معلوم است- و در علم از آن جهت كه علم است- ابهام و اجمال كه نوعى از جهالت است راه ندارد- چيزى كه هست اينست كه- اگر يك مفهوم و صورت ذهنى مركب باشد- به دلائلى كه در منطق ثابت شده- مى‌بايست مركب باشد از يك جزء اعم- كه ما به الاشتراك وى با يك عده اشياء ديگر است- و از جزء ديگر مساوى كه اختصاص بخود وى دارد- و البته تنها حصول يك صورت ذهنى در ذهن كافى نيست- كه جزء مشترك- و جزء اختصاصى وى از يكديگر تميز داده شوند- و آن مفهوم بواسطه جزء اختصاصى از غير خودش باز شناخته- و تميز داده شود- .

تشخيص و تميز شىءاى از غير خودش- بوسيله جزء اختصاصى- اصطلاحا معرفت يا شناسائى ناميده مى‌شود- و گاهى علم اولى و حصول صورت اولى را- كه معلول برخورد ذهن با واقعيت عينى است- معرفت اجمالى- و تميز و بازشناسى شىء را كه نتيجه تجزيه و تحليل ذهن- بما به الاشتراك و ما به الامتياز است معرفت تفصيلى مى‌نامند- بهر حال معرفت تميز دادن و تعريف ممتاز ساختن است- و البته يك مفهوم و صورت ذهنى- در صورتى نيازمند بتعريف و تحصيل شناسائى است- كه وجه مشتركى با اشياء ديگر داشته باشد- تا با تحصيل وجه اختصاص و امتياز- معرفت و شناخت حاصل شود- و اگر مفهومى بسيط باشد- بالذات با جميع مفاهيم ديگر مباينت دارد- و بالذات از ساير مفاهيم متمايز است- و قهرا معرفت بوى بالذات حاصل است- .

على هذا عناصر ذهنيه بسيطه- يا اصلا عارض ذهن نمى‌شوند- و ذهن از آنها هيچ اطلاعى ندارد- و يا عارض ذهن مى‌شوند در حالى كه واضح و بديهى- و باز شناخته و عارى از هر گونه ابهام و اجمالى مى‌باشند- .

ضرورت و امكان و همچنين ساير مفاهيم عامه فلسفى- از قبيل وجود و عدم و وحدت و كثرت- و عليت و معلوليت مفاهيم بسيطه‌اند- و اگر مركب بودند مى‌بايست از دو جزء مركب باشند- يكى جزء اعم جنس و يكى جزء مساوى فصل- و فرض جزء اعم با جنبه عمومى بودن آن مفاهيم- چنانكه واضح است منافات دارد- على هذا بحكم برهان مفهوم ضرورت و امكان- غير قابل تعريف و مستغنى از تعريف مى‌باشند- .

براى اثبات مستغنى بودن اين دو مفهوم از تعريف- چندان احتياجى به اقامه برهان نيست- هر كس به ضمير و وجدان خويش مراجعه كند- مى‌يابد كه تصور روشن و بسيار واضحى از اين دو مفهوم دارد- هر كسى در ذهن خود- يك