اصول فلسفه و روش رئاليسم - العلامة الطباطبائي - الصفحة ٦٤ - وحدت در عين كثرت و كثرت در عين وحدت
بلكه مراد اينست كه چيزى كه- با شرايط معينى واقعيت هستى را يافت- ديگر با حفظ عين شرايط- محال است كه نيست و نابود شود- مثلا درخت بيد معينى كه در آب معين- و هواى معين و زمين معين- و در زمان معين سبز و موجود شد- هرگز همين قطعه معين زمان را با از مسائل دوازدهگانه وجود- پنج مسئله ديگر باقى ماند كه عبارت است از- ١-خواص ذهنى وجود در ماهيات جارى نيست- .
٢-خواص خارجى ماهيات از آن وجود است- و در وجود به شكل ديگر مغاير با شكلى كه- اين خواص در ذهن با ماهيات دارند در مىآيد- .
٣-موجود هيچگاه معدوم نمىشود- .
٤-تحقق عدم در خارج نسبى است- .
٥-مطلق هستى قابل زوال و انعدام نيست- .
خواننده محترم اگر وارد باشد- مىداند كه اين پنج مسئله- چه نقش مهمى در عالم فلسفه دارند- اين پنج مسئله بمنزله نتيجه دو مسئله اساسى فوق الذكر- اصالت وجود تشكك وجود- و بالاخص مسئله اصالت وجود مىباشند- پس در حقيقت از دوازده مسئله وجود- برخى به منزله مقدمه اصالت وجود- و برخى به منزله نتيجه آن است- .
ما در مورد پنج مسئله اخير- عجالتا توضيحى نمىدهيم- و به همان اندازه كه در متن بيان شده قناعت مىكنيم- زيرا آنچه قبلا در مورد اصالت وجود و تشكك وجود گفته شد- و مخصوصا آنچه در ضمن مسئله تشكك وجود- در مورد كيفيت مفهوم سازى ذهن- و اختلافى كه قهرا روى خاصيت مخصوص ذهن- بين مفاهيم و مصاديق آنها پيدا مىشود بيان كرديم- براى پى بردن باين پنج مسئله كافى است- .
بعلاوه در مقالات ٨ و ٩ و ١٠ مطالبى خواهد آمد- كه در آنجا خواه و ناخواه مسائل بالا توضيح داده خواهد شد- و مخصوصا در مقدمه مقاله ٨- كه از ضرورت و امكان بحث مىشود- درباره دو مسئله از اين مسائل پنجگانه- كه اهميت بيشترى دارد- يعنى اينكه موجود معدوم نمىشود- و اينكه تحقق عدم در خارج نسبى است- مفصلا بحث خواهد شد- و اگر بخواهيم به توضيح كامل اين مسائل پنجگانه بپردازيم- با در نظر گرفتن اينكه قسمتى از مطالب مقالات