مى‌شود- و فلسفه از آن مواد اوليه حقايق كلى فلسفى مى‌سازد- اصول موضوعه فلسفى عبارت است- از همان موادى كه علوم در اختيار فلسفه قرار مى‌دهد- و البته همواره ضمانت صحت و سقم مواد- به عهده علم است- و فلسفه نمى‌تواند صحت و سقم مطلق آن حقائق فلسفى- كه از مواد علمى تهيه شده تضمين كند- .

على هذا هر استدلال فلسفى- كه متكى به مواد علمى باشد- درجه صحت و استواريش- تابع درجه صحت و اعتبار آن مسئله علمى است- بخلاف استدلالات فلسفى خالص- كه بر پايه بديهيات اوليه- و اصول متعارفه قرار گرفته- كه فلسفه مى‌تواند صحت مطلق آنها را تضمين كند- لهذا آن قسمت از مسائل فلسفى- كه مبتنى بر قبول مسائل حسى و تجربى- يا حدسى و تخمينى طبيعيات و فلكيات بوده يا هست- با تجديد نظرهايى كه در مسائل طبيعى و فلكى شده و مى‌شود- مورد تجديد نظر قرار گرفته و خواهد گرفت- .

يكى از قسمتهايى كه فوق العاده لازم است- مورد بررسى قرار گيرد- همانا تفكيك مسائل فلسفى خالص- از مسائل متكى به علوم است- و تا كنون ديده نشده- كه كسى در صدد اين تفكيك و تجزيه برآيد- و اينجانب در نطر دارد كه پس از آنكه با دقت- همه آن مسائل را از يكديگر تفكيك كرد- در محل مناسبى بيان نمايد- آنچه مى‌تواند در اينجا بيان كند همين قدر است- كه مسائل عمده‌اى كه در فلسفه هست- و به منزله ستون فقرات فلسفه بشمار مى‌رود- از نوع مسائل فلسفى خالص است- و فقط قسمتى از مسائل فرعى علت و معلول- و قسمتى از مباحث قوه و فعل و حركت- و بعضى قسمتهاى فرعى ديگر است- كه خواه و ناخواه متكى به نظريه‌هاى علمى بايد بوده باشد- و در حقيقت مسائلى كه مربوط به شناختن جهان هستى- از جنبه كلى و عمومى است- مثل مسائل وجود و عدم و ضرورت و امكان- و وحدت و كثرت و علت و معلول- و متناهى و نا متناهى و غيره جنبه فلسفى خالص دارد- در سيستمهاى فلسفى حسى- اصول نظريه‌ها مبتنى بر همين اصول موضوعه است- بلكه گاهى بر فرضيه‌هاى غير قطعى- كه از جنبه علمى نيز محقق شناخته نشده مبتنى مى‌شود- و اين خصوصيت از همه بيشتر- در ناصيه ماترياليسم ديالكتيك هويدا است

منشاء اختلاف علوم و فنون از لحاظ اصول متعارفه و
موضوعه و از لحاظ روش و اسلوب تفكر

در هر يك از علوم و همچنين فلسفه- يك عده اصول متعارفه و موضوعه معينى بكار برده مى‌شود- كه در غير آن مورد استفاده نيست- و در حقيقت هر يك يا چند اصل متعارف- و اصل موضوع اختصاص دارد بمورد خاصى- و همچنين