موضوعه‌اى بكار برده مى‌شود- يكى از سودمندترين مباحثى است- كه بايد در منطق مورد بحث واقع شود- منطقيين جديد زحمات گرانمايه‌اى- در اين زمينه كشيده‌اند- و يكى از كسانى كه اصول متعارفه- و موضوعه علوم متداول عصر خويش را- طبق استنباط خود بيان كرده كانت است- آنچه در اينجا لازم است-اشاره‌اى است بوضع مبادى تصوريه و تصديقيه فلسفى

مبادى فلسفى

از آنچه گفتيم معلوم شد- كه مبادى تصوريه و تصديقيه هر فنى- به منزله نقاط اتكاء- و از لحاظى به منزله ابزار- و اسباب كار آن فن بشمار مى‌رود- از اين جهت لازم است- كه بدانيم مبادى تصوريه و تصديقيه فلسفى- و بعبارت ديگر- تعريفات و اصول متعارفه و موضوعه فلسفه- چه وضعى دارد- .

فلسفه از لحاظ تعريفات غنى‌ترين فنون است- زيرا مفاهيمى كه موضوعات- و محمولات مسائل فلسفى را تشكيل مى‌دهند- از قبيل مفهوم وجود و عدم و وحدت و كثرت- و وجوب و امكان و امتناع و علت و معلول- و متناهى و نامتناهى و حادث و قديم و قوه و فعل- و غير اينها مفاهيمى بسيط مى‌باشند نه مركب- و بهمين جهت بديهى التصور- و مستغنى از تعريف مى‌باشند- براى توضيح اينكه مفاهيم فلسفى بسيط‌اند نه مركب- و توضيح اينكه اگر مفهومى بسيط بود- مستغنى از تعريف مى‌باشد- رجوع شود به مقدمه مقاله ٨- .

اصول متعارفه فلسفى- تعيين جميع اصول متعارفه فلسفى- بسيار مفيد و مهم است- و جمع و استقصاء همه آنها- خالى از صعوبت و دشوارى نيست- و تا كنون ديده نشده است- كه كسى در صدد جمع و استقصاء آنها بر آيد- و شايد ما موفق شديم- كه پس از استقصاء كامل در محل مناسبى- همه آنها را با اشاره به اينكه هر يك از آنها- در چه مسائلى مورد استفاده قرار مى‌گيرد ذكر كنيم- در اينجا لازم است به دو اصل متعارف عمده- كه مهمترين اصول متعارفه فلسفى است اشاره كنيم- زيرا اين دو اصل به منزله آغاز سير فلسفى محسوب مى‌شود- و چنانكه بعدا در ضمن خود مقاله خواهيم ديد- اين مقاله كه شامل مباحث وجود- يعنى شامل مسائل اصلى فلسفه است- با يكى از اين دو اصل آغاز شده- آن دو اصل از اين قرار است- ١ اصل امتناع تناقض- شكى نيست- كه اين اصل مستحكم‌ترين نقاط اتكاء فلسفه است- اين اصل در همه علوم- و بالاخص در فلسفه مورد نيازمندى است- ارسطو در الف صغرى - و ابن سينا در اوائل الهيات شفا و صدر المتالهين در مباحث عقل و معقول- و ديگران از فلاسفه قديم و جديد- در