اصول فلسفه و روش رئاليسم - العلامة الطباطبائي - الصفحة ١١ - مقاله هفتم
يونان قديم- هر يك طبق سبك خويش در وجود بحث كردهاند- و علت اينكه ارسطو در دائره المعارف خود- يك قسمت را كه بعدها بنام متا فيزيك- يا فلسفه اولى يا علم اعلى معروف شد مجزا كرد- و بيك رشته مسائل معين اختصاص داد- همين بود كه اين مسائل بر محور وجود مىچرخد- و بحث از وجود است- در مقابل ساير قسمتها كه هر يك از آنها- بحث از موضوع خاص ديگرى است- .
ارسطو در مقاله جيم رساله ما بعد الطبيعه - كه بكتاب الحروف معروف است- تصريح مىكند كه مباحث اين قسمت- در خور هيچيك از علوم طبيعى يا رياضى نيست- زيرا موضوع بحث اين قسمت- يك معنائى است اعم از موضوعات علوم طبيعى و رياضى و غيره- .
مترجمين عربى آن معناى اعم را- در ترجمه كتاب الحروف به كلمه هويت ترجمه كردهاند- و بعدها حكماء اسلامى بجاى كلمه هويت- كلمه موجود را استعمال كردهاند- و شايد اول كسى كه با اين تعبير مطلب را ادا كرده است- ابو نصر فارابى در رسالات خويش است- بهر حال دانشمندان شرق و غرب- اين معنى را بطور مسلم منتسب به ارسطو مىدانند- كه فلسفه اولى و علم كلى- كه شامل كلىترين مسائل است- بحث از وجود و موجود است- و موضوع آن وجود مطلق است- على هذا بحث در وجود سابقه ممتد و طولانى دارد- بلكه اساسا فلسفه اولى بحث از وجود است- .
ولى مسائلى كه در فلسفه اسلامى- بنام مسائل وجود خوانده مىشود- و در يك فصل علىحده جا داده مىشود- و اين مقاله بطور جداگانه بانها اختصاص داده شده- يك عده مسائل مخصوصى است- كه تا آنجا كه ما جستجو كرده- و اطلاعاتى بدست آوردهايم- بتدريج وارد فلسفه اسلامى شده- و نظر صاحب نظران را جلب كرده- تا آنكه بصورت جدىترين- و اساسىترين مسائل فلسفى در آمده- به طورى كه يكباره سرنوشت فلسفه را در دست گرفته است- .
اين مسائل بيش از آن مقدار- كه با منابع يونانى و غير يونانى ارتباط داشته باشد- از طرفى از آراء و نظريات متكلمين- و از طرف ديگر از عقايد و افكار عرفا سر چشمه گرفته- و البته اين مسائل در نزد متكلمين يا عرفا- حالت بسيطتر و سادهترى داشته- و بعلاوه با روش صحيح عقلانى فلسفى- تجزيه و تحليل نمىشده- و بعدا كه وارد فلسفه شده- مورد تجزيه و تحليلهاى حكيمانه حكما واقع شده- و صورت فلسفى بخود گرفته و نضج و كمال يافته- تا آنكه در قرون اخيره باين صورتى كه امروز هست در آمده- ما در همين مقاله- پس از آنكه خود اين مسائل را توضيح و تشريح كرديم- به كيفيت سير اين مسائل- در ميان