وَ إِنَّ الدِّينَ لَوٰاقِعٌ ،و جزا[٤١-پ]و حساب خواهد بودن،و دين هر دو را محتمل است،بگفت:هم حساب حقّ است هم جزا،اوّل حساب باشد تا بدانى كه كار تو به گزاف نيست و با تو گزافكارى نخواهند كردن،آنگه بر وفق آن‌كه حسابت [١]برآمده باشد به حساب استحقاق تو از ثواب و عقاب،تو را جزا دهند [٢]،لا محال [٣]كه اين واقع خواهد بودن و بودنى است،و آن را خلفى نيست.

آنگه قسمى ديگر از سر گرفت و گفت: وَ السَّمٰاءِ ذٰاتِ الْحُبُكِ ،بحقّ آسمان خداوند راهها،عبد اللّه عبّاس و قتاده و ربيع گفتند:ذات الخلق الحسن؛ خداوند خلق نيكو.عكرمه گفت:راست و هموار نبينى كه مرد بافنده [٤]را كه جامۀ نيكو بافد،گويند:ما احسن حبكه أى نسجه المستوى.سعيد جبير گفت:ذات الزّينة؛خداوند زينت،يعنى آراسته به ستارگان.حسن گفت:أى حبكت بالنجوم؛به ستاره درهم آورد [٥].مجاهد گفت:المتقن بالبنيان؛قوى‌بناست و محكم.ضحّاك گفت:ذات الطرائق؛خداوند راههاست و لكن براى آن‌كه دور است از ما،ما نمى‌بينيم.و منه حبك الماء و حبك الرمل،طرائق آب و ريگ باشد،و كذلك حبك الدّرع و حبك الشعر الجعد شكنج آب و جوشن و موى جعد،واحدها حباك ككتاب و كتب،و حمار و حمر،قال الرّاجز:

كأنّما [٦]جلّها الحوّاك طنفسة في وشيها حباك
أى طريقة،و منه الحديث في صفة الدّجّال:رأسه حبك [٧]يعنى الجعودة [٤٢-ر].ابن زيد گفت:ذات الشّدّة و قرأ قول [٨]اللّه تعالى:

[١] .آد،كا،گا:شمارت.

[٢] .آد،كا،گا:دهد.

[٣] .آج،كا:لا محاله.

[٤] .آد،كا،گا:بافنده.

[٥] .آج،گا:آورده؛كا:آورده‌اند.

[٦] .اساس:كأنها،با توجه به كا تصحيح شد.

[٧] .اساس+حبك،با توجه به آد و ديگر نسخه بدلها تصحيح شد.

[٨] .آد،كا:قوله.