حسن و ربيع گفتند:آنان باشند كه خجسته و مبارك باشند بر خود و عمر ايشان در طاعت خداى مستغرق [٢]شده باشد و ايشان تابعان باحسان‌اند [٣]قرن دوم از عصر رسول. مٰا أَصْحٰابُ الْمَيْمَنَةِ ،اين بر سبيل تعجّب گفت تا رسول را به عجب آرد [٤]، چنان كه گويند:زيد و ما زيد!رجل و اىّ رجل [٥]!مردى و چه مردى!و زيد و كدام زيد! [٦]يعنى وصف [٧]او به حدّى است كه نمى‌توان گفت [٨]،همچنين مبهم فرومى‌گزارند [٩].

وَ أَصْحٰابُ الْمَشْئَمَةِ ،و هى مفعلة من الشؤم.عرب دست چپ را به شومى خوانند،قال الشّاعر:

السمّ و الشّر في شؤمى يديك لهم و في يمينك ماء المزن و الضرب
و منه الشام و اليمن،براى آن‌كه شام بر دست چپ كعبه است و يمين بر دست راست[١٢٨-پ]كعبه،و مراد آنان [١٠]كه ايشان را بر دست چپ به دوزخ برند،و گفتند:آنان [١١]كه نامه‌هاى ايشان را بر دست چپ دهند در قيامت.

حسن گفت آنان باشند كه بر خود شوم باشند و عمر ايشان در معصيت باشد، مٰا أَصْحٰابُ الْمَشْئَمَةِ على هذا الوجه [١٢].

وَ السّٰابِقُونَ السّٰابِقُونَ ،در معنى او چند قول گفتند:يكى آن‌كه آنان كه سابق بودند در متابعت انبياء،سابق باشند در پيشوايى امّت تا ائمّۀ هدى باشند،و گفتند:

معنى آن است كه سابقان به طاعت سابقان به رحمت باشند،و اين جمله است [١٣]

[١] .اساس و همۀ نسخه بدها:نامها.

[٢] .آد،گا:تعالى صرف.

[٣] .كا:تابعان حسان‌اند.

[٤] .آج:تا رسول تعجب آرد.

[٥] .كا:و ما رجل.

[٦] .آد،گا:دو جملۀ اخير مقدّم و مؤخّر است.

[٧] .آج،گا:صفت.

[٨] .آج،آد،گا:گفتن.

[٩] .همۀ نسخه بدها:مى‌گذارند.

[١١] [١٠] .كا،گا:آنانند.

[١٢] .آج،كا+المذكور؛آد:على ذاك الوجه المتقدّم.

[١٣] .آد،گا:جمله‌اى است.