روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٢٩٦
بنماند.و اصل«رجّ»در لغت تحريك باشد يقال رججته فارتج اى حرّكته فتحرّك،و چون مضاعف كنى گويى:رجرجته فترجرج.
وَ بُسَّتِ الْجِبٰالُ بَسًّا ؛أى دقّت [١]و فتت،و پست كنند كوهها را و خرد [٢]بمانند آرد و پست و بسيسه به نزديك عرب آرد باشد كه با پستتر بكنند [٣]و آن را زاد كنند يا و قال لص من غطفان [٤]:
لا تخبزا خبزا و بسّابسّا
و لا تطيلا بمناخ حبسا
عطاء گفت:ببرند آن را از اصل.سعيد مسيّب گفت:بشكنند.كلبى گفت:
برانند بر زمين.حسن گفت:از زمين بر كنند،نظيره قوله: وَ يَسْئَلُونَكَ عَنِ [١٢٨-ر] اَلْجِبٰالِ فَقُلْ يَنْسِفُهٰا رَبِّي نَسْفاً [٥]،عطيّه گفت:خرد كنند [٦]تا سنگريزه شود،بمانند خاك.ابن كيسان گفت:به شبه ريگ روان كنند.
فَكٰانَتْ هَبٰاءً مُنْبَثًّا ؛چون گردى شود پراگنده؛عبد اللّه عبّاس گفت:بمانند آفتاب [٧]كه در سوراخى جهد ذرّه ذرّه [٨]در ميان آن پيدا شود [٩].اميرالمؤمنين على [١٠]گفت:بمانند گرد سمّ ستور شود.عطيّه گفت:بمانند شرر آتش كه بجهد،و نخعى در شاذّ خواند:منبتّا«بالتّاء»،أى منقطعا.
وَ كُنْتُمْ أَزْوٰاجاً ثَلاٰثَةً ؛و شما به سه صنف [١١]و سه نوع باشى در قيامت.آنگه بيان كرد كه آن سه كداماند.
گفت: فَأَصْحٰابُ الْمَيْمَنَةِ ؛اصحاب دست راست باشند آنان كه ايشان را بر دست راست به بهشت برند.عبد اللّه عبّاس گفت:آنان باشند كه بر [١٢]راست آدم
[١] .آد،كا:حقّت.
[٢] .آد،كا،گا:خورد.
[٣] .آد،گا:كه آن را تر كنند.
[٤] .آج:عصفان.
[٥] .سورۀ طه(٢٠)آيۀ ١٠٥.
[٦] .آد،كا،گا:خورد كنند.
[٧] .كا:آفتابى.
[٨] .آد،گا:ذرّهها؛كا:دانه.
[٩] .آد،گا:پديد آيد.
[١٠] .آج،آد،كا+عليه السلام.
[١١] .آج،كا،گا:صغت.
[١٢] .آد،گا+راست.