روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٣٢٧

مصحف [١]برگيرد الّا كسى كه پاكيزه باشد و اخبار در اين معنى بسيار است.

امّا آنان كه گفتند:حمل آن روا بود آنان كه [٢]پاك نباشند استدلال كردند به آنكه رسول-عليه السلام-نامه به قيصر نوشت و در او بنوشت:

بسم اللّه الرحمن الرحيم، يٰا أَهْلَ الْكِتٰابِ تَعٰالَوْا إِلىٰ كَلِمَةٍ سَوٰاءٍ بَيْنَنٰا وَ بَيْنَكُمْ [٣]- الآية،و لا بدّ است ازآن‌كه او [٤]نامه به دست گرفته باشد و بخوانده [٥]و فقها گفتند:عند ضرورت روا باشد،امّا كودكان به نزديك ما روا بود كه مصحف برگيرند و نوشتۀ او را دست برنهند [٦].و شافعى را در اين دو قول است:يكى آن‌كه شايد و يكى آن‌كه نشايد، و اصحاب او بر قول اوّل‌اند.

تَنْزِيلٌ مِنْ رَبِّ الْعٰالَمِينَ ،أى هو تنزيل،منزّل را تنزيل خواند بر اتّساع چنان كه مخلوق را خلق گويند و مقدور [٧]را قدر گويند،و هذا الدّرهم ضرب الأمير.كتابى است فرود آمده از خداى جهانيان.

أَ فَبِهٰذَا الْحَدِيثِ أَنْتُمْ مُدْهِنُونَ ؛گفت:اين [٨]حديث كه قرآن است،ادهان مى‌كنيد!صورت استفهام است و مراد تقريع.عبد اللّه عبّاس گفت:مكذّبون، مقاتل حيّان گفت:كافرون،نظيره: وَدُّوا لَوْ تُدْهِنُ فَيُدْهِنُونَ [٩].و كقوله: وَدُّوا لَوْ تَكْفُرُونَ كَمٰا كَفَرُوا [١٠].ابن كيسان گفت:مدهن آن‌كس باشد كه در اداى واجبات تقصير كند به تعلّل.مؤرّج گفت:مدهن منافق باشد كه جانب با همه‌كس نرم دارد،و أدهن و داهن واحد و أصله من الدّهن،و بعضى اهل لغت گفتند:ادهان ترك [١١]الحزم باشد يعنى طريقه احتياط و حزم نمى‌سپرند در قبول قرآن،و جدّ