و هَلْ أَتٰاكَ حَدِيثُ ضَيْفِ إِبْرٰاهِيمَ [١]و [هَلْ أَتٰاكَ] [٢]نَبَأُ الْخَصْمِ [٣].دوم [٤]به معنى استفهام [١١٩-پ]است چنان كه: فَهَلْ وَجَدْتُمْ مٰا وَعَدَ رَبُّكُمْ حَقًّا [٥]،سيّم [٦]به معنى امر، نحو قوله:[فهل انتم منتهون [٧]،اى انتهوا.و چهارم به معناى نفى،چنان كه در اين آيت هست فى قوله] [٨]: فَهَلْ عَلَى الرُّسُلِ إِلاَّ الْبَلاٰغُ الْمُبِينُ [٩]،اى ما على الرسل.

انس مالك روايت كرد كه رسول-عليه السلام-اين آيت بخواند آنگه گفت:دانى تا خداى تعالى چه گويد [١٠]؟گفتند:خداى و رسولش عالم‌تر.گفت:

مى‌گويد جزاى آن‌كه بر او نعمت كرده باشم به توحيد چيست الّا بهشت؟و عبد اللّه مسعود و عبد اللّه عمر گفتند كه رسول-عليه السلام-گفت:معنى آيت آن است كه هركس كه بر او نعمت كرده باشم به توحيد و معرفت فرداى قيامت [١١]جاى او در حظيرۀ قدس باشد در بهشت من بر نعمت من [١٢].

عبد اللّه عبّاس گفت [١٣]:جزاى آن‌كه بگويد«لا اله الّا اللّه»هيچ نيست الّا بهشت.حسن گفت:جزاى مطيعان در دنيا هيچ نيست مگر كرامت آخرت.

صادق-عليه السلام-گفت:جزاى آن‌كه در ازل بر او [١٤]احسان كرده باشيم [١٥]آن است كه در ابد بر او نگاه داريم [١٦].محمّد بن الحنفيّة گفت:اين جزا شامل است برّ را و فاجر را،برّ را در آخرت باشد و فاجر را در دنيا.

[١] .سورۀ ذاريات(٥١)آيۀ ٢٤.

[٢] .اساس و آج افتادگى دارد،از آد افزوده شد.

[٣] .سورۀ ص(٣٨)آيۀ ٢١.

[٤] .گا:دويم.

[٥] .سورۀ اعراف(٧)آيۀ ٤٤.

[٦] .كا:سيوم؛آج:سوم.

[٧] .سورۀ مائده(٥)آيۀ ٩١.

[٨] .اساس:افتادگى دارد از آج افزوده شد.

[٩] .سورۀ نحل(١٦)آيۀ ٣٥.

[١٠] .همۀ نسخه بدلها:مى‌گويد.

[١١] .اساس:به صورت«فردا دقيامت».

[١٢] .آد،كا،گا:به رحمت من.

[١٣] .آد،كا،گا+يعنى.

[١٤] .آج:به او؛آد،گا:با او.

[١٥] .همۀ نسخه بدلها:باشم.

[١٦] .همۀ نسخه بدلها:نگاه دارم.