روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٣١٥

خبر عبد اللّه عبّاس كه گفت رسول-عليه السلام-گفت:جمله از امّت من‌اند.

وَ أَصْحٰابُ الشِّمٰالِ مٰا أَصْحٰابُ الشِّمٰالِ ،آنگه گفت:مردمان دست چپ، و چه مردمان و اصحاب باشند ايشان!به سبيل تعجيب [١].

فِي سَمُومٍ ؛در باد گرم باشند.و حميم؛و آب گرم. وَ ظِلٍّ مِنْ يَحْمُومٍ ؛و سايه‌اى از دود [٢]سياه،و انشد قطرب:

و ماء قد شربت ببطن برك فرات المدّ كاليحموم جاري
ابن بريده گفت:«يحموم»نام كوهى است در دوزخ كه اهل دوزخ به استغاثه آنجا شوند [٣]و پندارند كه ايشان را در آن سايه [٤]راحتى خواهد بود،آنگه گفت:

لاٰ بٰارِدٍ وَ لاٰ كَرِيمٍ ،[آن سايه سرد نباشد،بلكه به غايت گرم بود،كه او از دود دوزخ است. وَ لاٰ كَرِيمٍ ] [٥]ضحّاك گفت:خوش نباشد.سعيد مسيّب گفت:نيكو نباشد.قتاده:گفت:كريم المنظر نباشد.فرّاء گفت:عرب«كريم» [٦]استعمال كنند در جاى [٧]نفى ذمّ،كريم خوانند آن را كه در او صفت مذمومه نباشد.ابن كيسان گفت: يَحْمُومٍ نامى است از نامهاى دوزخ.ضحّاك گفت:آتشى سياه باشد و آتش دوزخ سياه بود و اهل او سياه [٨]باشند و لباسشان سياه [٩]بود و هرچه در دوزخ بود همه سياه بود.

إِنَّهُمْ كٰانُوا قَبْلَ ذٰلِكَ مُتْرَفِينَ ،چه ايشان پيش از اين در زمين [١٠]منعّم و متنعّم بوده‌اند.