روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٢٦٨ - ترجمه

عطا گفت:مراد روغن زيت است كه به يك ساعت به چندان لون بگردد.

ابن جريج گفت:مراد آن است كه گداخته شود چون روغن،و آن آنگاه بود كه گرماى دوزخ به او رسد.

مقاتل گفت:به لون روغن صافى شود مؤرّج گفت:چون گل سرخ شود.

كلبى گفت:چون أديم سرخ شود [١]،گفت:اين لفظ واحد است،و جمعه:أدهنة و دهن،كحمار و أحمرة و حمر،و تلخيص جملۀ اقوال راجع است با دو وجه:

يكى آن‌كه تشبيه كرد آسمان را در رنگ يا در تلوّن به گل و روغن-كه هر دو به الوان مختلف باشند-و وجه ديگر آن‌كه:به لون تشبيه كرد به گل و به گداختگى به روغن.

در خبر است كه:شبى رسول-عليه السلام-به جوانى رسيد كه نماز مى‌كرد و اين[١١٥-پ]آيت مى‌خواند و مى‌گريست و مى‌گفت:ويحي من يوم تنشق فيه السماء؛واى من آن روز كه آسمان شكافته شود.رسول-عليه السلام- گفت:اى جوان به آن خدايى كه جان من به دست اوست كه فرشتگان از گريۀ تو بگريستند.

فَيَوْمَئِذٍ لاٰ يُسْئَلُ عَنْ ذَنْبِهِ إِنْسٌ وَ لاٰ جَانٌّ ،حسن و قتاده گفتند:روز قيامت گناهكاران را از گناهشان نپرسند،براى آن‌كه خداى تعالى داند و فرشتگان برايشان نوشته باشند،و اين روايت عوفى است از عبد اللّه عبّاس.و روايت ديگر از او آن است كه:فرشتگان ايشان را نپرسند از گناهشان،براى آن‌كه ايشان را به سيماشان [٢]بشناسند؛أبو العاليه گفت:معنى آن است كه بى‌گناه را از گناهكار نپرسند.اگر گويند:چون جمع كنى [٣]ميان اين آيت و آياتى كه متضمّن است سؤال را من قوله: فَوَ رَبِّكَ لَنَسْئَلَنَّهُمْ أَجْمَعِينَ، عَمّٰا كٰانُوا يَعْمَلُونَ [٤]،و قوله: