روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٣٠٤
خورد [١]و بر صفحۀ [٢]او افتد و پرها بيفشاند از هر پرى از آن او لونى [٣]بيرون آيد از برف سپيدتر و از زبده [٤]نرمتر و از انگبين شيرينتر كه هيچ لونى با لونى نماند،آنگه بپرد و برود.
وَ حُورٌ عِينٌ ،ابو جعفر [٥]و حمزه و كسايى خواندند و مفضّل در شاذّ:و حور عين بجرّ«راء»و«نون»عطفا على قوله:باكواب و اباريق و لحم طير و بعضى [٦]اهل معانى اين قرائت ضعيف داشتند؛گفتند:براى آنكه حوران [٧]را نگردانند و انّما [٨]خمر گردانند پس اختيار رفع كردند فى «حُورٌ عِينٌ» او على تقدير «لهم»«حور عين»او على [٩]انّه عطف على قوله: وِلْدٰانٌ مُخَلَّدُونَ :پس بر اين قرائت گرداننده،و طوافكننده ولدان باشند و حوران [١٠]و بر قرائت جرّ،ايشان معطوف [١١]بهنّ باشند به معنى آنكه عرض كنند ايشان را بر مؤمنان و آنچه ايشان الزام كردند و [١٢]حور العين كه در عادت نيست كه ايشان را گردانند. [١٣][گوييم لازم آيد كه«و فاكهة و لحم طير»به رفع خوانند كه آن نيز عادت نيست كه گردانند] [١٤]و انّما [١٥]عادت در خمر است،پس اين را تأويل بايد كردن و تأويل آن است كه بر معنى حمل كنند و معنى آيت آن است كه ينعّمون بفاكهة و لحم طير و حور عين[١٣٢-ر].يا در كلام فعلى اضمار كنند كه لايق حال باشد چون طوف لايق نيست به حور عين.و ذلك قولنا ينعّمون بحور عين كما قال الشاعر:
[١] .آد،گا:خواهد.
[٢] .آد،گا:صحفه.
[٣] .آد،گا+طعام.
[٤] .آد،كا،گا:كره.
[٥] .آد،گا:ابو حفص.
[٦] .آد،گا:بهرى.
[١٠] [٧] .آد،كا،گا:حوريان.
[٨] .آد،گا:الا؛كا:امّا.
[٩] .اساس:و على،با توجه به آج و ديگر نسخه بدلها تصحيح شد.
[١١] .اساس:معطوف،با توجه به آج و ديگر نسخه بدلها تصحيح شد.
[١٢] .همۀ نسخه بدلها:در.
[١٣] .آد:كه عادت نيست كه گردانند.
[١٤] .اساس و آج:افتادگى دارد،از آد افزوده شد.
[١٥] .آد،كا،گا:اما.