روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٢٦٦ - ترجمه

آتش [١]،مجاهد گفت:آن درفش سبز بود كز [٢]سر آتش بتابد،قال حسّان بن ثابت:

هجوتك فاختضعت لها بذلّ بقافية تأجّج كالشواظ
و قال رؤبة:

انّ لهم من وقعنا أقياظا[١١٤-پ] و نار حرب تسعر الشواظا
ضحّاك گفت:دودى باشد كز درفش آتش برآيد كه نه دود هيزم باشد،و بيشتر مفسّران گفتند:درفشى باشد بى‌دود.ابن كثير و ابن ابي اسحاق«شواظ» خواندند به كسر«شين»،و باقى قرّاء«شواظ»به ضمّ«شين»،و هما لغتان مثل، صوار و صوار.

وَ نُحٰاسٌ ،ابن كثير و ابو عمرو خواندند«نحاس»به كسر«سين»عطفا على «نار»،و دگر قرّاء به رفع خواندند عطفا على«شواظ»،سعيد جبير گفت:

«نحاس»اين جا دود است،و اين روايت ابو صالح است از عبد اللّه عبّاس،قال النّابغة:

يضيء كضوء السّراج السلي‌ ط لم يجعل اللّه فيه نحاسا
أى دخانا،و أصمعىّ گفت:از اعرابى شنيدم [٣]كه«سليط»روغن سنام [٤]باشد و آن را دودى نبود.مجاهد و قتاده گفتند:مس گداخته باشد،خداى تعالى بفرمايد تا مس گدازند و به سرايشان [٥]فروگذارند،و اين روايت عوفى است از عبد اللّه عبّاس.مقاتل گفت:آن پنج جوى است [٦]مس گداخته از زير عرش بيرون مى‌آيد و به سر اهل دوزخ [٧]فرومى‌شود،سه جوى بر مقدار شب [٨]مى‌رود و دو