رَبُّ الْمَشْرِقَيْنِ وَ رَبُّ الْمَغْرِبَيْنِ ،گفت:خداوند دو مشرق است و دو مغرب،يكى مشرق تابستان و ديگر مشرق زمستان،و همچنان مغرب تابستان و مغرب زمستان،و رفع [٤]بر خبر ابتداى محذوف است،أى هو ربّ المشرقين، فَبِأَيِّ آلاٰءِ رَبِّكُمٰا تُكَذِّبٰانِ .

مَرَجَ الْبَحْرَيْنِ يَلْتَقِيٰانِ در آميخت آن دو دريا را،گفت [٥]:يكى درياى شور است و يكى درياى عذب [٦]،و رها كرد تا آميخته شدند [٧]،گفتند:درياى پارس [٨]و روم است [٩].

بَيْنَهُمٰا بَرْزَخٌ ،ميان ايشان برزخى و حايلى [١٠]هست، لاٰ يَبْغِيٰانِ ؛كه بر يكديگر بغى نكنند و با يكديگر آميخته نشوند چنان كه عذوبت عذب به ملوحت ملح تباه شود [١١]،و گفتند:معنى آن است تا بغى نكنند بر مردمان به غرق.حسن گفت:درياى روم و هند است و ولايتهاى ما حايل است ميان ايشان،مجاهد گفت:درياى زمين و آسمان است هر [١٢]سال يك‌بار ملتقى شوند [١٣]،و در تفسير اهل البيت هست كه:مراد به اين دو دريا على و فاطمه است [١٤]،يكى

[١] .كا+از.

[٢] .اساس:گردند،با توجّه به مج و ديگر نسخه بدلها تصحيح شد.

[٣] .اساس:حرجت،با توجّه به آج و ديگر نسخه بدلها تصحيح شد.

[٤] .آد،كا،گا+او.

[٥] .آد،كا،گا:گفتند.

[٦] .كا:خوش.

[٧] .گا:شد و.

[٨] .آد،گا:فارس.

[٩] .آج و ديگر نسخه بدلها:خواست.

[١٠] .آد+و مانعى؛كا،گا+و حاجزى.

[١١] .آد،گا:نگردد؛كا:نشود.

[١٢] .آج:همه.

[١٣] .كا+فبأىّ آلاء ربكما تكذّبان.

[١٤] .آج+عليهما صلوات اللّه.