از مبتدا و خبر،يعنى سابقان در آن خصلت سابقان در اين نعمت باشند،و سابق را بر لاحق براى آن فضل باشد كه او كه مقتدا باشد در خير و طاعت،در او نگرند و بر سيرت او بروند،فله أجرها و أجر من عمل بها باشد.

ابن سيرين گفت:سابق آنان‌اند كه به دو قبله با رسول نماز كردند،دليله قوله: وَ السّٰابِقُونَ الْأَوَّلُونَ مِنَ الْمُهٰاجِرِينَ وَ الْأَنْصٰارِ [١].كعب گفت:اهل قرآن باشند كه فرداى قيامت تاجها بر سر دارند.عثمان بن ابي سودة گفت:آنان باشند كه سبق برند [٢]ديگر[ان] [٣]را به مسجد رفتن و به جهاد شدن في سبيل اللّه.عبد اللّه بن شميط گفت مردمان سه‌اند:يكى،آن‌كه افتتاح عمر به خير و طاعت كند آنگه برآن بايستد او از جملۀ سابقان مقرّبان باشد،و ديگر آن بود كه ابتداى عمر به گناه و تخليط كند آنگه برآن بايستد توفيق دريابد او را تا توبه كند و با درگاه خداى شود،او از اصحاب اليمين باشد،اهل بهشت باشند[١٢٩-ر]و به [٤]دست راست رود.سيم [٥]مردى باشد كه آغاز عمر به معصيت كند و برآن اصرار كند و مداومت تا به مردن،او از اهل دوزخ باشد و صاحب دست چپ بود.

عبد اللّه عبّاس گفت:معنى آن است كه سابقان در هجرت،سابقان باشند در آخرت.اميرالمؤمنين على-عليه السلام-گفت [٦]:سابقان به نماز پنج [٧]سابقان بهشت باشند.عكرمه گفت:السّابقون على الإسلام.ربيع أنس گفت:الى اجابة رسول اللّه.ضحّاك گفت:الى الجهاد.قرظيّ گفت:الى كلّ خير،چون نيك انديشه كنى،آن‌كس كه جامع بود سبق را در اين‌همه خصال،جز اميرالمؤمنين

[١] .سورۀ توبه(٩)آيۀ ١٠٠.

[٢] .آج:بر سبق‌اند؛آد،گا:سبق برند از.

[٣] .اساس:ندارد،با توجّه به آج و ديگر نسخه بدلها افزوده شد.

[٤] .آج:بر.

[٥] .كا:سيوم.

[٦] .اساس:گفتند،با توجّه به آج و ديگر نسخه بدلها تصحيح شد.

[٧] .آد،گا+وقت.