روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٣٣٣

مرگ راحت باشد او را و در قيامت ريحان.بعضى ديگر گفتند:مراد ريحان مشموم است.ابو العاليه گفت:هيچ‌كس [١]از دار دنيا نبشود [٢]از جمله مقرّبان تا او را شاخى از ريحان بهشت نيارند كه ببويد و در راحت آن جان بدهد.

ابو بكر ورّاق گفت:روح نجات باشد از آتش نيران [٣]،و ريحان فوز باشد به نعيم جنان.ترمذىّ گفت:روح راحت گور باشد و ريحان ثواب بهشت.سام بن عبد اللّه گفت:روح سلامت باشد و ريحان كرامت.ديگرى گفت:روح معانقۀ ابكار [٤]بود و ريحان مرافقۀ ابرار [٥]،و گفتند:روح،جان دادن باشد بر شهادت،و ريحان نداى سعادت.و گفتند:روح كشف الكروب باشد و ريحان غفران الذّنوب،و گفتند:روح فضل اوست و ريحان وصل او،و گفتند:روح تخفيف حساب باشد و ريحان تضعيف ثواب،و گفتند:روح عفو بلا عتاب [٦]و ريحان رزق بلا حساب. وَ جَنَّةُ نَعِيمٍ ؛و بهشت نعيم باشد ايشان را.

وَ أَمّٰا إِنْ كٰانَ مِنْ أَصْحٰابِ الْيَمِينِ ؛و اگر چنان كه از جملۀ دست راست باشد.

فَسَلاٰمٌ لَكَ مِنْ أَصْحٰابِ الْيَمِينِ ،أى سلامة لك يا محمّد،يعنى در حق ايشان ايمن باش كه ايشان را آفت نخواهد رسيدن [٧]تو را براى ايشان سلامت است،و قيل:

سلام عليك،و گفتند:معنى آن است كه فسلام لك،أى سلامة بأنّك [٨]من أصحاب اليمين؛تو را سلامت باد اى محمّد كه تو نيز از اصحاب اليمينى [٩].فرّاء گفت:

معنى آن است كه سلام و تحيّت ايشان تو را باشد كه ايشان سلام بر تو كنند.

وَ أَمّٰا إِنْ كٰانَ مِنَ الْمُكَذِّبِينَ الضّٰالِّينَ ؛و امّا اگر از جملۀ دروغ داران و گمراهان باشد و از [١٠]اصحاب الشّمال باشند.