روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٣١٨

بيافريديم چرا ايمان نياورديد و مرا باور نداشتيد و تصديق نكرديد آنچه من گفتم و وعده دادم از اخبار قيامت و بعث و نشور؟ أَ فَرَأَيْتُمْ مٰا تُمْنُونَ ،آنگه ايشان را تنبيه كرد بر سبيل تقريع و ملامت،گفت:

نبينيد [١]اين آب منى كه شما در رحمهاى اين زنان مى‌ريزى [٢]؟يقال:أمنى الرجل يمني اذا أخرج المنىّ و صبّه.

أَ أَنْتُمْ تَخْلُقُونَهُ أَمْ نَحْنُ الْخٰالِقُونَ ،از آن آب منى فرزند شما مى‌آفرينى [٣]يا ما مى‌آفرينيم؟و اين تقرير است تا ايشان اقرار دهند و بگويند كه:ما نمى‌كنيم،و ما را اين قدرت نباشد [٤].

نَحْنُ قَدَّرْنٰا بَيْنَكُمُ الْمَوْتَ ،آنگه گفت:ما مرگ تقدير كرديم ميان شما مكّيان خواندند:«قدرنا».بتخفيف من القدر،و باقى قرّاء بتشديد من التّقدير [يعنى تقدير] [٥]مختلف.بهرى به كودكى بميرند و بهرى به برنايى [٦]و بهرى[١٣٨-ر]به پيرى برحسب مصلحت ايشان چنان كه من صلاح دانم تقدير كنم بر ايشان.

وَ مٰا نَحْنُ بِمَسْبُوقِينَ ؛و ما را سبق نتوانند بردن و از پيش نتوانند شدن و از چنگال مرگ نتوانند جستن و از قبضۀ قدرت ما برون نتوانند شدن،ما مسبوق و مغلوب ايشان نباشيم.

عَلىٰ أَنْ نُبَدِّلَ ؛«على»تعلّق دارد به«مسبوقين»،يقال:فلا مسبوق و مغلوب على كذا،بدان كه [٧]بدل كنيم از شما مانند شما،يعنى شما را ببريم و گروهى ديگر را بياوريم همچون شما. وَ نُنْشِئَكُمْ فِي مٰا لاٰ تَعْلَمُونَ ؛و شما را باز- آفرينيم در صورتى و خلقى كه شما ندانى [٨].