روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٢٩٥

لَيْسَ لِوَقْعَتِهٰا كٰاذِبَةٌ ؛نباشد،لكون المخبر مطابقا للخبر.و قيل كاذبة، اى دفعة [١]كاذبة و صفة كاذبه لاخبار اللّه تعالى بها و ادلّة العقل[عليها يعنى در آن خبر دروغ نيوفتد،چه او به خبر خداى تعالى درست شده است و به ادلّۀ عقل.]و گفتند كاذبة بمعنى مصدر [٢]كالعافية و العاقبة و مثله قوله: لاٰ تَسْمَعُ فِيهٰا لاٰغِيَةً ،اى لغوا و قالوا عائذا باللّه،اى معاذ اللّه!و قم [٣]قائما،اى قياما[١٢٧-ر]و لبعض نساء الأعراب [٤]ترقّص ابنها و تقول:قم [٥]قائما قم [٦]قائما اصبت عبدا نائما [٧].

خٰافِضَةٌ رٰافِعَةٌ [٨] ،جمله است در جاى صفت واقعه [٩]است يعنى قومى را خفض كند و به دوزخ فروبرد و قومى را رفع كند و به درجات بهشت بردارد [١٠].

عكرمه و سدّى و مقاتل گفتند يعنى صيحۀ وقعۀ او خفض كند آواز را تا نزديكان را بشنواند و رفع كند تا دوران را بشنواند،قال اللّه تعالى: وَ اغْضُضْ مِنْ صَوْتِكَ [١١].

بعضى دگر گفتند:جبّاران و متكبّران را خفض كند و فرونهد [و ذليلان و بى‌قدران را رفع كند و بردارد.ابن عطا گفت:قومى را به عدل فروگذارد ] [١٢].

إِذٰا رُجَّتِ الْأَرْضُ رَجًّا ؛اى رجفت،آنگه كه زمين را بجنبانند جنبانيدنى.

كلبى گفت:اين آنگه باشد كه خداى تعالى وحى كند به او [١٣]از ترس خداى بجنبد و ارتجّ السهم فى الغرض بمعنى اهتزّ و اضطرب،مفسّران گفتند همچنان بجنباند كه گهوارۀ كودك تا هيچ بنماند بر او الّا [١٤]ويران شود و كوهها بر جاى