ايجاد نيست،مراد آن است كه در ازل حكم كرد و بنوشت كه در اوقات مستقبل به حسب مصلحت هر روز و هر ساعت چه خواهد كرد،آنكه به اوقات خود مى‌كرد،و نه آن است كه به ازل ايجاد كرد همه به‌يك‌بار چه خلاف اين معلوم است،و اگر تسليم كنيم [١]كه ايجاد كرد [٢]در وقت دوم اعادت موجود چگونه شايد كرد [٣]مگر[٨٤-پ]گويد [٤]:اوّل ايجاد كرد پس اعلام كرد و فانى كرد آنگه اعادت كرد،و اين باطل است عقلا و شرعا و اين خود در كلام او نيست.ابو بكر ورّاق گفت: إِلاّٰ مٰا سَعىٰ ،يعنى الّا ما نوى؛الّا آنچه نيّت كرده باشد،بيانه

قوله- عليه السلام-: يحشر النّاس على نيّاتهم.

و انّ سعيه سوف يرى؛سعى او [٥]و عمل او و كردار او ببينند يعنى جزاى عمل و سعى او پوشيده نماند.

ثُمَّ يُجْزٰاهُ الْجَزٰاءَ الْأَوْفىٰ ؛آنگه او را جزا كنند و پاداشت [٦]دهند جزاى تمام‌تر.يقال جزيته كذا و بكذا.قال [٧]الاخفش و انشد فى الجمع بينهما:

ان اجز علقمة بن سعيد سعيه لم اجزه ببلاء يوم واحد
وَ أَنَّ إِلىٰ رَبِّكَ الْمُنْتَهىٰ ؛و بازگشت و نهايت كارها به خداست تعالى.تا هريك را [٨]به قدر استحقاق جزا دهد.و گفتند ابتداء منّت از اوست و نهايت آمال بدوست [٩]بعضى دگر گفتند نهايت فكرت با [١٠]اوست چون بدو رسد برسد.بيانش [١١]

قوله-عليه السلام: لا فكرة فى الرب. و

قوله-عليه السلام- اذا

[١] .آد،كا،گا:كنند.

[٢] .آد،گا+در اوّل.

[٣] .كا:كردن.

[٤] .آد،گا:گويند.

[٥] .آج:«سعى او»را ندارد.

[٦] .آج،كا:پاداش.

[٧] .اساس،آد،كا،گا:قاله،با توجه به آج تصحيح شد.

[٨] .كا:هريكى را.

[٩] .آج:بر اوست.

[١٠] .آد،گا:تا.

[١١] .آد،گا:بيانه.