معاصى و فواحش مى‌كردى [١]اكنون بيامده [٢]بر ما عيب مى‌كنى[و ما را وعيد مى‌كنيد] [٣]بر اين خداى تعالى اين آيت فرستاد.اين قول زيد بن[٨٠-ر]ثابت است و زيد بن اسلم و روايت والبى از عبد اللّه عبّاس.بعضى دگر گفتند:گناه صغيره خواست مانند نظرى [٤]و غمزه‌اى و مانند اين.و اشتقاق او از المّ بالشّيء اذا نزل به باشد و لم يتعمّق [٥]فيه و لم يلزمه،مانند آغاز كارى و ابتدايى و اندكى از او،چنان كه در او خوض نكند،و اين قول عبد اللّه مسعود است و مسروق و شعبى و ابو سعيد خدرى و حذيفة بن اليمان.

و طاوس از عبد اللّه عبّاس روايت كرد كه او گفت:[بهتر چيزى كه به «يمم»مى‌ماند و به تفسير او مى‌شايد كرد [٦]،آن است كه ابو هريره روايت كرد از رسول عليه السلام-كه او گفت] [٧]چون خداى تعالى نام كسى در جملۀ زناة بنويسد آن لا محاله راست باشد اگر به چشم نگرد زناء چشم [٨]باشد و اگر به زبان گويد زناء زبان باشد و اگر به لمس كند [٩]زناء دست [١٠]باشد و اگر [١١]سعى كند زناء پاى باد و اگر به فرج كند آن زناست و فاحشه و الّا آن دگر آن [١٢]لمم باشد، يعنى بالاضافة الى زناء الفرج.عبد اللّه زبير گفت و عكرمه و قتاده و ضحّاك:آن باشد كه در او حدّ لازم نباشد در دنيا و در قيامت عذاب نبود خداوندش را [١٣].

كلبى گفت:«لمم»بر دو وجه بود،يكى آن‌كه در او حدّ و عذاب نباشد در دنيا و در قيامت عذاب نبود خداوندش را،و يكى آن‌كه گناهى بود كبيره،چون

[١] .همۀ نسخه بدلها:مى‌كرديد.

[٢] .آج،كا:بيامده‌ايد.

[٣] .اساس:ندارد،از آج افزوده شد.

[٤] .آد:نظره‌اى؛كا:نظرتى؛گا:نظرة.

[٥] .كذا ذر اساس و آج؛آد،گا:يتعمّق؛كا:تعمّق.

[٦] .گا:و تفسير آن شايد كرد.

[٧] .اساس و افتادگى دارد،از آج افزوده شد.

[٨] .آد+به چشم.

[٩] .آد،گا:اگر به دست كارى كند؛كا:اگر به دست بود.

[١٠] .كا:لمس.

[١١] .آد،گا+به پا.

[١٢] .آد،گا:آن ديگرها.

[١٣] .آد،گا:فاعلش را.