روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ١٦ - ترجمه
است،كقول الشّاعر:
أ ما كان عبّاد كفيّا [١]لدارم
بلى و لابيات بها الحجرات
يعنى بلى و لبني هاشم. أَكْثَرُهُمْ لاٰ يَعْقِلُونَ، [٧-ر]،آنان كه تو را از وراى حجرات آواز مىدهند بيشتر عقل ندارند يعنى جاهلاند [٢].مراد نه آن است كه ديوانهاند،چه [٣]اگر ديوانه بودندى با ايشان خطاب [٤]نبودى و معاتب نبودندى و لكن مراد آن است كه جاهلاند [٥]عقل كار نبندند [٦]و عرف نمىشناسند و ادب ندارند [٧].
وَ لَوْ أَنَّهُمْ صَبَرُوا حَتّٰى تَخْرُجَ إِلَيْهِمْ لَكٰانَ خَيْراً لَهُمْ، گفت اگر چنان بودى كه صبر كردندى تا تو برون آمدى [٨]ايشان را نيكو [٩]بودى هم در دنيا و هم در آخرت.امّا بهى دنيا آن بود كه ممكن بودى كه همه را آزاد كردى و هيچكس را [١٠]فديه نستدى و بهى آخرت آنكه خداى تعالى الطاف كردى با ايشان كه به ايمان نزديك شدندى تا ثواب دادى ايشان را به شرايط خود.سعد بن [١١]عبد اللّه گفت رسول را-عليه السلام-پرسيدند كه:يا رسول اللّه آنان كه بودند كه تو را آواز دادند وراى حجرهها؟گفت:جفاة بنى تميم بودند اگر نه آنستى كه مرا خبر دادند كه ايشان با دجّال اعور قتال سخت خواهند كردن،من دعا كردمى برايشان تا [١٢]خداى تعالى ايشان را هلاك كردى.[ وَ اللّٰهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ ،و خداى تعالى آمرزنده و بخشاينده است] [١٣].
[١] .آد:عباد كفورا،كا:عبادا لنا.
[٢] .آد،گا+و.
[٣] .آد،گا:كه.
[٤] .آد،گا:خطاب با ايشان.
[٥] .همۀ نسخه بدلها:جاهلانند.
[٦] .همۀ نسخه بدلها:نمىبندند.
[٧] .آد،كا،گا:نگاه نمىدارند.
[٨] .آج،آد،كا،گا:آمدى.
[٩] .آج،آد،كا،گا:به،لا:بهتر.
[١٠] .گا:هيچيك را،كا،لا:هيچ را.
[١١] .كا،لا:سعيد.
[١٢] .آد:تا ايشان را.
[١٣] .اساس،آج،لا:اين سطر را ندارد،از آد افزوده شد.