زمين كنّى [١]و پوششى نبود آنگه به روزگار [٢]طوفان فرمود تا با آسمان بروند در خبر است كه چون رسول-عليه السلام-مكّه بگشاد يكى از زنان او خواست تا به شب در كعبه رود،بنو شيبه رها نكردند و گفتند به شب رها نكنيم اگر خواهى تا به روز خالى كنيم براى تو [٣]،او بيامد و با رسول شكايت كرد،رسول-عليه السلام- گفت:عادت نيست كه كسى به شب در آنجا شود كه اين خانه در برابر بيت المعمور است چنان كه اگر سنگى [٤]ازآنجا بيوفتد مثل بر بام كعبه آيد هر روز هفتاد هزار فرشته در او [٥]شوند كه تا قيامت با آنجا نشوند [٦]و لكن برو [٧]تو و صواحبات تو و در حجر [٨]نماز كنى كه آن از كعبه است.بيامد و آنجا نماز كرد و مى‌گفت در كعبه رفتم برغم [٩]آن‌كه مرا منع كرد.امّا قوله«معمور»،آن خواست كه آبادان است به كثرت زايران و نمازكنندگان و طواف كنان.

حسن بصرى گفت:البيت المعمور خانۀ كعبه است كه او بيت الحرام است و اوّل خانه كه در زمين نهادند براى عبادت و معمور است به مردمان و خداى تعالى آن را هر سال عمارت كند.

وَ السَّقْفِ الْمَرْفُوعِ ؛و آسمانه [١٠]برداشته،يعنى آسمان دنيا كه به منزلت سقف است زمين را،نظيره[٥٥-ر]قوله: وَ جَعَلْنَا السَّمٰاءَ سَقْفاً مَحْفُوظاً [١١].

وَ الْبَحْرِ الْمَسْجُورِ ،مجاهد و ضحّاك و شمر بن عطيّه [١٢]و محمّد بن كعب و اخفش گفتند:يعنى تافته به منزلت تنور تافته،و از اين جا مسجر گويند تنور اشاب [١٣]

[١] .آد،گا:ركنى.

[٢] .آد،گا:در روزگار؛كا:در وقت.

[٣] .آد،گا:اگر خواهى براى تو روز خالى كنيم.

[٤] .كا+در افكند.

[٥] .آد،گا،كا:در آنجا.

[٦] .آد،گا:تا قيامت ديگر نوبه به ايشان نرسد.

[٧] .آد،گا:برويد.

[٨] .كا:حجره.

[٩] .كا:بر رغم.

[١٠] .همۀ نسخه بدلها:آسمان.

[١١] .سورۀ انبياء(٢١)آيۀ ٣٢.

[١٢] .آج،كا:سمر بن عطيّه.

[١٣] .آج:آسياب؛آد،گا:آشيب؛كا:اشيب.اشاب،تواند بود كه به معنى سپيد باشد.