و دگر [١]مفسّران گفتند:نماز كن به فرمان خداى و [٢]توفيق او [٣]پيش ازآن‌كه آفتاب برآيد يعنى نماز بامداد وَ قَبْلَ الْغُرُوبِ ؛و پيش ازآن‌كه فروشود يعنى نماز ديگر.

وَ مِنَ اللَّيْلِ فَسَبِّحْهُ ؛و از شب تسبيح كن او را،يعنى نماز شام و خفتن.

عبد اللّه عبّاس گفت:و قَبْلَ الْغُرُوبِ [٤]،نماز پيشين و ديگر [٥]. وَ مِنَ اللَّيْلِ ،از اوقات شب آنچه [٦]بيدار شوى نماز شام [٧]كن. وَ أَدْبٰارَ السُّجُودِ [٣٦-ر]روايت كنند [٨]از اميرالمؤمنين على-عليه السلام-و [٩]عمر بن الخطّاب و ابو هريره و حسن بصرى و نخعى و شعبى و اوزاعى كه: أَدْبٰارَ السُّجُودِ ،مراد دو ركعت پيش از صبح است [١٠]كه آن را ركعتى الفجر [١١]گويند سنّت نماز بامداد.و عبد اللّه عبّاس روايت كرد از رسول-صلى اللّه عليه و آله و سلّم-كه اين دو ركعت است بعد از [١٢]نماز شام پيش [١٣]ازآن‌كه سخن گويد [١٤]در ركعت اوّل الحمد بخواند و(قل يا ايها الكافرون)،و در ركعت دوم الحمد و قل هو الله،نماز او در عليّين بنويسند.مقاتل گفت:وقتش چندان است تا شفق فرونشده باشد.مجاهد گفت:تسبيح [١٥]كه در عقب نمازهاى فرض كند.ابن زيد گفت:نوافل است از قفاى [١٦]فرائض.و گفتند:

(ادبار السجود)،دو ركعت نماز است پيش از صبح، وَ إِدْبٰارَ النُّجُومِ [١٧]دو ركعت

[١] .آج،آد،كا:ديگر.

[٢] .آج،كا+به.

[٣] .كا،گا،آد+و به يارى او قَبْلَ طُلُوعِ الشَّمْسِ .

[٤] .آد،گا+يعنى.

[٥] .آد،كا،گا+مجاهد گفت.

[٦] .آج،آد،گا:آنگه كه؛كا:كه.

[٧] .آد،كا،گا:نماز شب.

[٨] .آج،آد،كا،گا:كردند.

[٩] .آد،گا+از.

[١٠] .آج:پيش صبح است؛آد،كا،گا:دو ركعت است پيش از صبح.

[١١] .آج و ديگر نسخه بدلها:ركعتى الفجر.

[١٢] .همۀ نسخه بدلها:از پس.

[١٣] .اساس:پيشين،با توجه به آج و ديگر نسخه بدلها تصحيح شد.آد،كا،گا:نماز شام پيش.

[١٤] .آد،گا+هركه بگزارد نماز او در عليين بنويسند.

[١٥] .آج و ديگر نسخه بدلها+است.

[١٦] .آد،گا:از عقب؛كا:از پس.

[١٧] .سورۀ طور(٥٢)آيۀ ٤٩.