روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٢٧٩ - ترجمه
درختان او در هم شده.
فِيهِمٰا عَيْنٰانِ نَضّٰاخَتٰانِ ،گفت در او دو چشمه باشد كه آب از ايشان بر مىجوشد و مىزايد،اى فوّارتان.حسن و عطا گفتند:از زمين مىبرجوشد [١]و آنگه روان مىشود.عبد اللّه عبّاس گفت:بر مىدهد [٢]به خير و بركت بر اهل بهشت.عبد اللّه مسعود گفت:به جاى آب از اين چشمهها مشك و كافور [٣]بر مىجوشد.و نضخ و نضح و رشح و رشّ متقاربند جز آن است كه«رشّ»كم باشد [٤]پس رشح،آنگه نضح،آنگه نضخ.قال الشاعر:
من كلّ نضاخة الذّفرى اذا عرقت
[٥]
فِيهِمٰا فٰاكِهَةٌ وَ نَخْلٌ وَ رُمّٰانٌ
،گفت:در او ميوه باشد و خرما و نار [٦].و خرما و نار [٧]از جملۀ ميوه باشد و لكن آن را تخصيص كرد [٨]براى تفضيل،آنچنان كه:
و[١٢٠-پ] وَ رُسُلِهِ وَ جِبْرِيلَ وَ مِيكٰالَ [٩]،كقوله: حٰافِظُوا عَلَى الصَّلَوٰاتِ وَ الصَّلاٰةِ الْوُسْطىٰ [١٠]كقوله: وَ إِذْ أَخَذْنٰا مِنَ النَّبِيِّينَ مِيثٰاقَهُمْ وَ مِنْكَ وَ مِنْ نُوحٍ [١١].
در خبر است كه:درختان بهشت از اصل ساق تا به سر شاخ [١٢]ميوۀ منضّد [١٣]باشد.و ميوههاى آن مانند سبوها [١٤]باشد[هرگه بچينند به جاى آن ديگرى پديد آيد و خوشهاى انگورش دوازده گز باشد] [١٥]به طول و جويهاى آن [١٦]
[١] .همۀ نسخه بدلها:بر مىجوشد.
[٢] .آد،گا:مىبردهد.
[٣] .آد،گا:عنبر.
[٤] .آد،كا،گا:كمتر باشد از رشح.
[٥] .اساس:الزورى اذا عوقب؛آج:الزوى اذا عوقب به بيت،با توجه به ديگر نسخه بدلها براساس ضبط لسان العرب (مادۀ نضخ)تصحيح شد.
[٧] [٦] .كا:انار.
[٨] .اساس:تخصيص كردند،با توجّه به آج و ديگر نسخه بدلها تصحيح شد.
[٩] .سورۀ بقره(٢)آيۀ ٩٨.
[١٠] .سورۀ بقره(٢)آيۀ ٢٣٨.
[١١] .سورۀ احزاب(٣٣)آيۀ ٧.
[١٢] .آد،كا،گا+به.
[١٣] .آج:متّصل.
[١٤] .آج:سبويها.
[١٥] .اساس افتادگى دارد،از آج افزوده شد.
[١٦] .آد،كا،گا:آب.