ضمرة [٢]بن حبيب را پرسيدم كه جنّيان را ثواب باشد؟گفت:آرى و اين آيت بخواند.آنگه گفت:زنان جنّى مردان جنّى را باشند و انسى مردان [٣]انسى را [٤].و مجاهد گفت:چون مردى مجامعت كند نام خداى نبرد جنّى [٥]بيايد و خويشتن [٦]بر احليل او پيچد و با او مجامعت كند،و اين قول ضعيف‌ترين اقوال است [٧].

آنگه وصف كرد اين حوران را بگفت: كَأَنَّهُنَّ الْيٰاقُوتُ وَ الْمَرْجٰانُ ،پندارى [٨]كه اين زنان ياقوت و مرجان‌اند!قتاده گفت:ايشان را صفاى ياقوت باشد در بياض مرجان.و گفتند:مراد آن است كه سرخ سپيد باشند چون ياقوت و مرجان.

عبد اللّه مسعود روايت كرد از رسول-عليه السلام-كه گفت زنان بهشت يكى از ايشان هفتاد حلّۀ ملوّن دارد در زير آن هفتاد حلّه مغز را در استخوانشان بتوان ديد.براى آن‌كه خداى تعالى مى‌گويد: [٩]كَأَنَّهُنَّ الْيٰاقُوتُ وَ الْمَرْجٰانُ .و ياقوت جوهرى است كه اگرچه كثافتى دارد چون رشته در او كنند از برون او بتوان ديد [١٠].

هَلْ جَزٰاءُ الْإِحْسٰانِ إِلاَّ الْإِحْسٰانُ ؛[جزا و پاداشت احسان چه باشد جز احسان و نيكويى.صورت استفهام است و مراد جحد،و معنا آن‌كه ما جزاء الاحسان الّا الإحسان يعنى] [١١].

جزاى احسان جز احسان نباشد گفتند:«هل»در كلام عرب بر چهار وجه آمد:يكى [١٢]به معنى قد،نحو قوله: هَلْ أَتٰاكَ حَدِيثُ الْغٰاشِيَةِ [١٣]

[١] .آد،گا:پريد.

[٢] .كذا در اساس و آج،با توجه به آد و منابع تفسير تصحيح شد.

[٣] .آج:مردم.

[٤] .آج:و زنان انسى مردم انسى را.

[٥] .آد:جنى اى.

[٦] .آج:خويش؛آد،گا:خود را.

[٧] .آد،گا:و اين قول مغزى ندارد و ضعيف است.

[٨] .گا:پنداريا.

[٩] .اساس:مى‌گويند،با توجه به آج و ديگر نسخه بدلها تصحيح شد.

[١٠] .آد،گا:ديدن.

[١١] .اساس و آج افتادگى دارد،از آد افزوده شد.

[١٢] .آد،گا:اول.

[١٣] .سورۀ غاشيه(٨٨)آيۀ ١.