روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٢٧٤ - ترجمه

گفتند«استبرق»معرّب است.عبد اللّه مسعود و ابو هريره گفتند:«بطانه»براى آن ياد كرد تا بدانند كه چون بطانه از استبرق [١]باشد ظهاره ازچه باشد [٢]؟گفت:اين از آن جمله باشد كه خداى تعالى گفت: فَلاٰ تَعْلَمُ نَفْسٌ مٰا أُخْفِيَ لَهُمْ مِنْ قُرَّةِ أَعْيُنٍ [٣].

قولى دگر از او آن است كه گفت:بطائنها من استبرق و ظواهرها من نور،گفت:

آستر از استبرق باشد و آوره [٤]از نور.فرّاء گفت:مراد به بطانه ظهاره است.مؤرّج گفت:لغت قبط است.و گفتند معنى آن است كه بطانه ظهاره باشد و ظهاره بطانه،براى آن‌كه موجّه بود دو روى [٥].بطانه كمتر از ظهاره نبود تا بر هر روى كه خواهد بازافگند [٦].

فرّاء گفت عرب گويند:هذا بطن السماء و هذا ظهر السماء و اين قول به خلاف ظاهر كلام عرب است و اقوال اوّل بهتر است و اولى‌تر؛ وَ جَنَى الْجَنَّتَيْنِ دٰانٍ ،گفت و ميوه‌هاى اين بستانها نزديك باشد قريب المتناول [٧]تا براى استاده و نشسته و خفته بتواند گرفتن [٨].و الجنا؛الثمر [٩]و جنيته اذا قطفته.قال بعض العرب [١٠]:

هذا جناى و خياره فيه[١١٩-ر] اذ كلّ جان يده الى فيه
در خبر است كه بندۀ مؤمن بر سرير خفته باشد و از بالاى او درختان ميوه بر او سايه گسترده چون او را آرزو آيد ميوه از [١١]آن شاخ سر فرود آرد تا او به دست خود تناول كند و دست كس بدان نرسيده باشد. فَبِأَيِّ آلاٰءِ رَبِّكُمٰا تُكَذِّبٰانِ .