است مطيعان را به ثواب[و] [١]وعيد است عاصيان به عقاب.چون وقت جزاى شما درآيد به هيچ‌چيز مشغول نباشم يعنى هيچ كار ديگر نكنم جز جزاى شما فعل الرّجل الفارغ اليكم.و اين قول حسن است و مقاتل و ابن زيد.و الثقلان؛ الجن و الانس،دليلش قوله تعالى: يٰا مَعْشَرَ الْجِنِّ وَ الْإِنْسِ ،چه آن آيت بمثابت تفسير اين آيت است.گفت جنّ و انس را براى آن«ثقل» [٢]خواند كه ايشان ثقل‌اند [٣]بر زمين چون زنده باشند،و ثقل‌اند [٤]در شكم زمين چون بميرند،بيانش قوله تعالى: وَ أَخْرَجَتِ الْأَرْضُ أَثْقٰالَهٰا .

بعضى اهل معانى [٥]گفتند عرب هرچه آن را وزنى و قدرى باشد ثقل خوانند و بيضۀ [٦]شتر مرغ را ثقل خوانند كه بر ايشان [٧]نفاستى دارد و آن‌كه يابد بدان شاد شود [٨].قال الشّاعر:

فتذكّرا ثقلا [٩]رثيدا بعد ما القت ذكاء يمينها فى كافر
و منه

قول النّبي-عليه السلام-: انّي تارك فيكم الثّقلين:كتاب اللّه و عترتي، و براى عظمت قدر ايشان آن را«ثقل»خواند.و صادق-عليه السلام- گفت:براى آن ثقل خواند جنّ و انس را كه به گناه گران باراند. فَبِأَيِّ آلاٰءِ رَبِّكُمٰا تُكَذِّبٰانِ. يٰا مَعْشَرَ الْجِنِّ وَ الْإِنْسِ إِنِ اسْتَطَعْتُمْ ،گفت:اى جماعت انسيان و جنّيان اگر توانى [١٠][١١٤-ر]و نگفت:ان استطعتما و اگرچه خطاب با دو گروه است، ردّا الى المعانى [١١]،براى آن‌كه هريكى جماعتى‌اند،و مثله قوله: فَإِذٰا هُمْ فَرِيقٰانِ يَخْتَصِمُونَ [١٢]،و قوله: هٰذٰانِ خَصْمٰانِ اخْتَصَمُوا فِي رَبِّهِمْ [١٣].

[١] .اساس:ندارد،از آج افزوده شد.

[٢] .كا:ثقلان.

[٤] [٣] .آد،گا:ثقيل‌اند.

[٥] .آد،گا:اهل علم.

[٦] .آد،كا،گا:خايۀ.

[٧] .آد،كا،گا:نزد ايشان به قدر.

[٨] .آد،گا،كا:چون بيابند بدان شادمانه شوند.

[٩] .اساس:ثقل،با توجه به لسان(ماده ثقل)تصحيح شد.

[١٠] .آج و ديگر نسخه بدلها:توانيد.

[١١] .آج و ديگر نسخه بدلها:المعنى.

[١٢] .سورۀ نمل(٢٧)آيۀ ٤٥.

[١٣] .سورۀ حج(٢٢)آيۀ ١٩.