روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٨٢ - ترجمه
وَ مِنْ آيٰاتِهِ اللَّيْلُ وَ النَّهٰارُ ،گفت:از آيات خداى تعالى و ادلت و علامات كه دليل وجود و وحدانيت و حصول او مىكند بر صفات كمال،شب است و روز و آفتاب است و ماه كه متعاقباند بر يكديگر،چون اين درآيد،آن برود و چون اين برود آن درآيد.روز مىآيد به آمدن آفتاب و شب مىآيد به رفتن او.و هريكى از آفتاب و ماه در فلك خود و مدار خود مىگردند بر تقديرى كه خداى كرده است ايشان را.آنچه آفتاب به يك سال رود،ماه به يك ماه برود،پس ايشان مقدر و مدبر و مسخراند فرمانبردار چون دو بندۀ مطيع،برحسب مراد خداى تعالى بر وفق مصلحت در مدار خود مىگردند،و چون چنين باشند،مستحق آن نباشند كه ايشان را سجده كنند.سجده مكنى ايشان را. لاٰ تَسْجُدُوا لِلشَّمْسِ وَ لاٰ لِلْقَمَرِ ،چنان كه گبركان مىكنند. وَ اسْجُدُوا لِلّٰهِ الَّذِي خَلَقَهُنَّ ،بل سجده آن خداى را كنى كه ايشان را آفريد،اگر او را مىپرستى.و اين از جمله آن[١٦٤-پ]آيات است كه سجده در او واجب است و وجوب سجده در و لقوله: وَ اسْجُدُوا ،كه ظاهر امر خداى و رسول بر وجوب باشد تا دليلى [١]پيدا شدن كه بر ندب است.دليل دگر اجماع اهل البيت است بر وجوب سجده اين جا.و مذهب ما [٢]آن است كه سجده به آيت اول بايد كردن،عند قوله: إِيّٰاهُ تَعْبُدُونَ .و فقها گفتند:سجده آنگه بايد كردن كه آيت ديگر بخوانند الى قوله: وَ هُمْ لاٰ يَسْأَمُونَ .و عمل مشايخ ايشان بر اين ديدم.و اين سورت از جملۀ عزايم اربع است كه جنب را و حايض را نشايد خواندن. وَ اسْجُدُوا لِلّٰهِ الَّذِي خَلَقَهُنَّ إِنْ كُنْتُمْ إِيّٰاهُ تَعْبُدُونَ ،گفت سجده خداى را كنى كه آفريدگار اينهمه است از شب و روز و آفتاب،اگر خداىپرستى.
فَإِنِ اسْتَكْبَرُوا ،اگر تكبر و ترفع كنند كافران ازآنكه خداى را سجده كنند، فَالَّذِينَ عِنْدَ رَبِّكَ ،آنان كه به نزديك خداىاند و در جوار رحمت اواند از فريشتگان و مقدسان، يُسَبِّحُونَ لَهُ بِاللَّيْلِ وَ النَّهٰارِ ،تسبيح مىكنند او را شب و روز و ايشان را ملال نيايد و فاتر نشوند.
وَ مِنْ آيٰاتِهِ ،گفت:از آيات و دلالات او آن است كه تو زمين را خاشع و پژمرده بينى در زمستان خشك شده [٣]بر او هيچ نبات نباشد. فَإِذٰا أَنْزَلْنٰا عَلَيْهَا الْمٰاءَ اهْتَزَّتْ
[١] .گا،آد،افزوده:ديگر.
[٢] .گا،آد،افزوده:اماميان.
[٣] .ما،افزوده:كه،لا:و،آد:و پژمرده بينى.