اگر نه آن كلمۀ حكم استى [١]كه من با او [٢]حكم كرده‌ام در تأخير عذاب ايشان و آن‌كه در دنيا تعجيل عقوبت نكنم [٣]بر ايشان، لَقُضِيَ بَيْنَهُمْ ،حكم كرده شدى ميان ايشان و برسيدى به هر مستحقى آنچه سزاوار ايشان [٤]است. وَ إِنَّ الظّٰالِمِينَ لَهُمْ عَذٰابٌ أَلِيمٌ ،گفت:ظالمان و كافران و مبتدعان را عذابى باشد سخت به دردآورنده.

آنگه خطاب كرد با رسول يا با مخاطبى مبهم مجهول.

گفت: تَرَى الظّٰالِمِينَ مُشْفِقِينَ مِمّٰا كَسَبُوا وَ هُوَ وٰاقِعٌ بِهِمْ ،فرداى قيامت ظالمان را بينى ترسان و لرزان از آنچه كرده باشند،و آنچه كرده باشند با ايشان رسد و بر ايشان فتد [٥]،يعنى جزاى آن.و اشفاق،خوفى باشد با رقت از وقوع امرى بر مخوف عليه،و اصل او از رقت باشد،من قولهم:ثوب شفق [٦]،اى رقيق،و الاسم الشفقة. وَ الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصّٰالِحٰاتِ ؛رواست كه محل اين جمله نصب باشد بالعطف على قوله: تَرَى الظّٰالِمِينَ ،اى،و ترى الذين آمنوا،و شايد تا محل او رفع بود،و اين كلام [٧]مستأنف بود.گفت:و آنان كه مؤمنان باشند و عمل صالح دارند، فِي رَوْضٰاتِ الْجَنّٰاتِ ،ايشان در بوستانهاى سبز باشند كه هم زمينش به نبات سبز [١٨٣-پ]باشد و هم هوايش پردرخت باشد چنان كه سايه‌افگند و زمين بپوشد،هم مرغزار باشد هم بوستان [٨]. لَهُمْ مٰا يَشٰاؤُنَ عِنْدَ رَبِّهِمْ ،ايشان را باشد هرچه خواهند و آرزو كنند به نزديك خداى تعالى. ذٰلِكَ هُوَ الْفَضْلُ الْكَبِيرُ ،اين،فضلى و احسانى بزرگوار[يعنى اين ثواب و منافع.

ذٰلِكَ الَّذِي يُبَشِّرُ اللّٰهُ عِبٰادَهُ الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصّٰالِحٰاتِ ،گفت:اين آن است] [٩]،يعنى،اين ثواب كه خداى تعالى بشارت داد به او بندگان مؤمنش را كه عمل صالح كنند،چه ايشان اهل آن و مستحق آنند.

آنگه گفت: قُلْ ،بگو اى محمد: لاٰ أَسْئَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْراً إِلاَّ الْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبىٰ ،من از شما مزدى نمى‌خواهم بر اين اداى رسالت،الا دوستى اين خويشان

[١] .گا،آد:بودى.

[٢] .گا،آد:به آن.

[٣] .لا:تعجيل نكنم به عقوبت.

[٤] .آج:سزاى او از ايشان،ما،گا،آد:سزاوار آن است.

[٥] .لا:افتد.

[٦] .گا،لا،آد:شفيق.

[٧] .آج،ما،گا:كلامى،آد:و كلامى.

[٨] .ما،گا،لا،آد:بستان.

[٩] .اساس،آب:ندارد،از آج افزوده شد.