فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٣٦ - احكام فقهى پول محمد جواد حیدری
مصاحبه با آية اللّه مرتضوى لنگرودى
فقه اهل بيت: پول چيست؟
: «پول» مالى است كه اعتبار و ارزش آن از طرف حكومت وقت تضمين شده باشد. پول دو گونه است:الف: پولى كه قطع نظر از اعتبار حكومتى، ارزش مالى دارد، مانند پولى كه از سيم و زر و ديگر فلزات گرانبها، به دستور حكومت ساخته شده و رايج مىگردد. بنابر اين، طلا و نقره مسكوك (درهم و دينار) بدون در نظر گرفتن ارزش و اعتبار مسكوك بودن آن، نيز نزد مردم اعتبار دارد و مىتوان آن را به فروش رساند، گرچه ممكن است ارزش ماده فلزى آن كمتر يا بيشتر از مسكوك آن باشد.
ب: گونه دوم پولى است كه ارزش آن وابسته به اعتبار حكومت است مانند اسكناس. اين دسته از پولها بدون حمايت دولت، بهايى ندارند و مال بودن آنها بسته به اعتبارى است كه در سايه حكومت به دست مىآورند. ناگفته نماند كه گاهى پولى كه اعتبار و ارزش حكومتى خود را از دست داده است به دلايلي مثلا به عنوان عتيقه بودن مورد معامله قرار مىگيرد، كه البته در اين نوع معاملات پول به عنوان يك كالا است و نه به عنوان پول رايج. ارزش و كارآيى پولهاى اعتبارى به ذخيرههاى ارزى، نقدينگى، سياسيتهاى حكومت و امثال اينها بستگى دارد ولى اين پشتوانه هيچ گاه در داد و ستدها در نظر گرفته نمىشود، فرض كنيد، اعتبار ده هزار تومان به خاطر آن چند گرم طلايى است كه دولت به صورت پشتوانه آن در نظر گرفته است، ولى در داد و ستدها اين چند گرم طلا در نظر گرفته نمىشود و اگر هم در نظر گرفته شود معامله باطل است زيرا گذشته از آن كه طرفين معامله قدرت تصرف در آن را ندارند ارزش پشتوانهاى آن هم براى آنان ناشناخته است.
بنابر اين، پول به هر دو گونه آن، ماليت عرفى دارد. و مانند حواله نيست. از اين رو، پول در صورتى كه به دست طلبكار داده شود حق او كه بر عهده بدهكار بود ساقط مىشود، هر چند پس